Erişilebilirlik

## Erişilebilirlik

Mike McBride `<no mail>`

Çeviri: Emir SARI
Baskı Plasma 6.6 (2026‒05‒10)

## Erişilebilirlik

### Giriş

Bu modül, işitsel ipuçlarını duymakta güçlük çeken veya klavye kullanmakta güçlük çeken kullanıcılara yardımcı olmak için tasarlanmıştır.

Modül, on ayrı sekmeye bölünmüştür: Yakınlaştırma ve Büyüteç,Sistem Zili, Niteleyici Düğmeler, Klavye Süzgeçleri, Fare Dolaşımı, Etkinleştirme Kısayolları, Ekran Okuyucusu, Renk Körlüğü Düzeltmesi, Tersine Çevir ve İşaretçiyi Salla.

#### Yakınlaştırma ve Büyüteç

KDE Plasma’daki Yakınlaştırma ve Büyüteç araçları, ekranın belirli bölümlerini büyütmek ve sayısal bir büyüteç görevi görmek üzere tasarlanmıştır. Küçük metinleri ve ince ayrıntıları daha okunaklı hale getirme amacını paylaşsalar da, masaüstü ortamıyla etkileşim kurmanın iki farklı yolunu sunarlar.

Yakınlaştır

  Burada Tam ekran ve Bölgeyi büyüt kipleri arasında geçiş yapabilirsiniz.

Tam ekran

  Tam ekran kipini etkinleştirin.

Şu yakınlaştırma düzeyinde piksel ızgarasını göster

  Yeterince yüksek büyütme oranına ulaştığınızda, ekranınızdaki görüntüyü oluşturan tek tek piksellerin görsel bir katmanını sağlar. Etkinleştirilirse Plasma, her bir pikselin etrafına ince bir ızgara çizer, böylece birinin nerede bittiğini ve diğerinin nerede başladığını tam olarak görebilirsiniz.

İşaretçi görünüşü

  Yakınlaştırma sırasında fare imlecinin görünüşünü denetler. Birkaç seçenek bulunur: Ölçeklendir, Tut ve Gizle.

İşaretçi izlemesi

  Oransal

    Yakınlaştırma alanı, işaretçiyle eşzamanlı olarak hareket eder.

  Ortalanmış

    İmleç, ekran kenarlarına yakın yerler dışında, ekranın ortasında kalır.

  Ortalanmış (Katı)

    İmleç, ekran kenarlarına yakın olsa bile ekranın ortasında kalır.

  İt

    İmleç, ekranın kenarlarındaki yakınlaştırma alanını iter.

  Devre dışı

    Yakınlaştırma alanı imleci takip etmez.

Yakınlaştırırken ekran içeriğini keskinleştir

  Etkinleştirildiğinde KWin, aşırı yakınlaştırma düzeylerinde çalışma alanındaki metin/simgelerin şeklini ölçeklendirmek için örüntü tanıma özelliğini kullanacaktır. Bu, bulanıklık veya pikselleşmeyi önleyerek yazıtipi doğruluğundan ödün vererek genel metin karşıtlığını iyileştirmeye yardımcı olur.

Odak izlemeyi etkinleştir

  Büyütülmüş görüntü alanının, fare imleciniz hareket etmese bile arayüzün “etkin” bölümünü kendiliğinden takip etmesini sağlar. Standart yakınlaştırma genellikle fare imlecini takip ederken, odak izleme sistem odağını (metin imleci veya şu anda seçili olan kullanıcı arayüzü ögesi) izler.

Metin imlecini izlemeyi etkinleştir

  Sistemdeki büyütme araçlarının yalnızca fare işaretçisini değil, metin imlecini de takip etmesini sağlar. Teknik ortamlarda —kod yazıyor, araştırma makalesi taslağı hazırlıyor veya karmaşık formlar dolduruyor olsanız da— odak noktanız genellikle yazdığınız yerdir ve bu da farenizin bulunduğu yerden oldukça uzakta olabilir.

Bölgeyi büyüt

  Bölge büyütme kipini etkinleştirin.

Genişlik

  Büyütülmüş alanın genişliğini yapılandırmaya olanak tanır.

Yükseklik

  Büyütülmüş alanın yüksekliğini yapılandırmaya olanak tanır.

Devre dışı

  Ölçeklendirme kiplerini devre dışı bırakın.

Yakınlaştırma çarpanı

  Ekranın her adımda ne kadar büyüyeceğini ayarlar (örneğin, 1,2× veya 2,0×). Plasma, diğer işletim sistemlerinin çoğundan önemli ölçüde daha yüksek olan aşırı büyütme düzeylerini (100×’e kadar) destekler.

Sarma hareketini niteleyici düğmeler

  Fiziksel bir sarma tekerleği kullanmak yerine, klavye düğmesi ve fare hareketinin bir kombinasyonunu kullanarak sarma işlemlerini gerçekleştirmenizi sağlar.

  Bu özellik özellikle; tekerleksiz özel işaretleme aygıtları, iz topları veya sarma tekerleğini kullanmayı zorlaştıran motor bozuklukları olan kullanıcılar için oldukça faydalıdır.

  ### Not

  Yakınlaştırma sarma hareketleri yalnızca Wayland üzerinde kullanılabilir.

Yakınlaştırmak için niteleyici düğmelere basıldığında sar

  Bu seçenek etkinleştirildiğinde, belirli bir düğmeye (genellikle Meta düğmesi) basılı tutarak fare tekerleğini döndürmek (veya dokunmatik yüzeyde iki parmakla sarma yapmak), tüm masaüstünün büyütme oranını devingen olarak artırır veya azaltır.

Kısayolları Yapılandır…

  Yakınlaştırmayı denetlemek için kısayolları kullanın.

#### Sistem Zili

Bu panel, bir Sesli Zil ve Görsel Zil bölümlerine ayrılmıştır.

Üstteki Sistem Zilini Kullan etiketli onay kutusu, normal sistem zilinin çalıp çalmayacağını belirler. Bu seçenek devre dışı bırakılırsa sistem zili susacaktır.

Bir sonraki onay kutusu, sistem zili her tetiklendiğinde farklı bir ses çalmak için kullanılabilir. Etkinleştirmek için Özelleştirilmiş zil kullan etiketli onay kutusunu işaretleyin ve Çalınacak ses etiketli metin kutusuna ses dosyasının tam yol adını girin. İsterseniz tam dosyayı bulmak üzere dosya sisteminizde gezinmek için Göz At düğmesini seçebilirsiniz.

Sistem zilini duymakta güçlük çeken veya sessiz bir bilgisayarı olan kullanıcılar için KDE, görsel zili sunar. Bu, sistem zili normalde çaldığında görsel bir sinyal (ekran renklerini ters çevirerek veya üzerinde bir renk yanıp söner) sağlar.

Görsel zili kullanmak için önce Görsel zili kullan etiketli onay kutusunu işaretleyin.

Daha sonra Ekranı tersine çevir veya Flaş arasında seçim yapabilirsiniz. Ekranı tersine çevir’i seçerseniz ekrandaki tüm renkler tersine çevrilir. Flaş’ı seçerseniz Flaş seçiminin sağındaki düğmeye tıklayarak rengi seçebilirsiniz.

Döndürme kutusu, görsel zilin süresini ayarlamak için kullanılabilir. Öntanımlı değer 500 msn veya yarım saniyedir.

#### Niteleyici Düğmeler

Bu panelde Yapışkan Düğmeler ve Kilitleme Düğmeleri olmak üzere iki bölüm vardır.

Yapışkan Düğmeleri Kullan

  Bu seçenek etkinleştirilirse Üst Karakter, Seçenek veya Kontrol düğmelerine basın ve ardından bir düğme kombinasyonu elde etmek için başka bir düğmeye basın (örnek: Kontrol+Seçenek+Sil Kontrol, ardından Seçenek ve ardından Sil ile yapılabilir).

  Ayrıca bu bölümde Yapışkan Düğmeleri Kilitle etiketli bir onay kutusu bulunur. Bu onay kutusu etkinleştirilirse Seçenek, Kontrol ve Üst Karakter düğmeler, siz onların “seçimini kaldırana” kadar “seçili” kalır.

  Örnek olarak:

  Yapışkan Düğmeleri Kilitle devre dışıyken:

    Üst Karakter düğmesine, ardından F düğmesine basarsanız bilgisayar bunu Üst Karakter+F olarak yorumlar. Şimdi bir P yazarsanız bilgisayar bunu p harfi (küçük) olarak yorumlar.

  Yapışkan Düğmeleri Kilitle etkinken:

    Üst Karakter düğmesine iki kez, ardından F düğmesine basarsanız bilgisayar bunu Üst Karakter+F olarak yorumlar. Şimdi bir P yazarsanız bilgisayar bunu P harfi olarak yorumlar (Üst Karakter+P). Seçimi kaldırmak için Üst Karakter düğmesine yeniden basın.

#### Klavye Süzgeçleri

Bu panelde iki bölüm vardır.

Yavaş düğmeleri kullan

  Bu seçenek etkinleştirilirse düğme vuruşu kabul edilmeden önce düğmeyi belirli bir süre basılı tutmalısınız (döndürme kutusuyla ayarlanabilir). Bu, yanlışlıkla düğme vuruşlarını önlemeye yardımcı olur.

Sıçrama düğmelerini kullan

  Bu seçenek etkinleştirilirse bir sonraki düğme basımının kabul edilebilmesi için belirli bir süre (döndürme kutusuyla yapılandırılabilir) beklemeniz gerekir. Bu, yanlışlıkla birden fazla düğme vuruşunu önler.

#### Fare Dolaşımı

Bu sekme, klavye sayısal düğme takımını fare gibi bir aygıt olarak yapılandırmanıza olanak tanır. Bu, başka bir işaretleme aygıtı olmayan bir aygıt üzerinde çalışırken veya sayısal düğme takımını başka şekilde kullanmadığınız durumlarda yararlı olabilir.

İmleci hareket ettirmek için sayısal düğme takımını kullan

  Klavye fare kipini etkinleştirmek için İmleci hareket ettirmek için sayısal düğme takımını kullan etiketli onay kutusunu seçmeniz gerekir. Bunu yaptığınızda, diğer ayarlar etkinleştirilir ve gerekirse klavye imleci davranışını daha da özelleştirebilirsiniz.

  Sayısal düğme takımındaki çeşitli düğmeler, beklediğiniz yönde hareket eder. Çapraz olarak ve ayrıca yukarı, aşağı, sola ve sağa hareket edebileceğinizi unutmayın. 5 düğmesi, genellikle Sol Fare Düğmesi ile yapılan tıklamayı öykünür. / düğmesini (Sol Fare Düğmesi yapar), * düğmesini (Orta Fare Düğmesi yapar) ve - düğmesini kullanarak hangi düğmeyi öyküneceğini değiştirirsiniz (bu onu Sağ Fare Düğmesi yapar). + düğmesinin kullanılması, seçili işaretçi düğmesine çift tıklamayı öykünür. Seçili işaretçi düğmesini basılı tutmayı (kolay sürükleme için) öykünmek için 0 düğmesini kullanabilir ve ardından seçilen işaretçi düğmesini bırakarak öykünmek için . düğmesini kullanabilirsiniz.

İvmelendirme gecikmesi

  Bu, düğmeye ilk basış ile fare düğmesi ivmelendirmesi için ilk yinelenen hareket olayı arasındaki süredir (milisaniye olarak).

Yineleme aralığı

  Bu, fare düğmesi ivmelendirmesi için yinelenen hareket olayları arasındaki milisaniye türünden süredir.

İvmelendirme süresi

  Bu, işaretçinin fare düğmesi ivmelendirmesi için en yüksek hıza ulaşmasından önceki milisaniye türünden süredir.

En yüksek hız

  Bu, işaretçinin fare düğmesi ivmelendirmesi için ulaşabileceği piksel/saniye türünden en yüksek hızdır.

İşaretçi ivmelendirmesi

  Bu, fare düğmesi ivmelendirmesine uygulanacak ivme miktarıdır.

#### Etkinleştirme Kısayolları

Bu panelde iki bölüm vardır.

Etkinleştirme Hareketleri’nde şu seçenekler vardır:

  Yapışkan ve yavaş düğmeleri etkinleştirmek için hareketleri kullan
  Buradan, aşağıdaki özellikleri açan klavye hareketlerini etkinleştirebilirsiniz:
  Fare düğmeleri: Üst Karakter+Sayı Kilidi düğmelerine bas
  Yapışkan düğmeler: Üst Karakter düğmesine 5 kez ard arda bas
  Yavaş düğmeler: Üst Karakterdüğmesini 8 saniye boyunca basılı tut
  Belirli bir süre etkinlik olmaması durumunda yapışkan ve yavaş düğmeleri kapatır

Bildirim’de şu seçenekler vardır:

  Bir erişilebilirlik özelliğini açmak veya kapatmak için bir hareket kullanıldığında sistem zilini kullan
  Bir klavye erişilebilirlik özelliği her açıldığında veya kapatıldığında bir onay iletişim kutusu göster
  Bu seçenek işaretliyse KDE, bir klavye erişilebilirlik özelliği her açıldığında veya kapatıldığında bir onay iletişim kutusu gösterecektir.
  İşareti kaldırırsanız ne yaptığınızı bildiğinizden emin olun, çünkü klavye erişilebilirlik ayarları her zaman onaylanmadan uygulanacaktır.
  Bir klavye erişilebilirlik özelliği her açıldığında veya kapatıldığında KDE’nin sistem bildirim mekanizmasını kullan

Tüm düğmelerin durum değişiklikleri için bildirimleri düzenlemenizi sağlayan bir iletişim kutusu açmak için Bildirimleri Yapılandır düğmesine tıklayın.

#### Ekran Okuyucusu

Orca gibi bir ekran okuyucu uygulamayı, konuşma dağıtıcısı ile birlikte kurun.

Bir uçbirimde spd-say esenlikler komutunu kullanarak konuşma dağıtım programından gelen sesin çalıştığını sınayın.

Ek olarak bir metinden konuşma sentezleyici uygulamaya gereksiniminiz var; örneğin, espeak.

Onay kutusundan ekran okuyucuyu etkinleştirin, oturumu kapatın ve yeniden açın.

Plasma için geleneksel Uygulama Menüsü’nü kullandığınızdan ve bu menüyle bir klavye kısayolunun ilişkili olduğundan emin olun (Seçenek+F1). Bu kısayola basıldığında menü açılmalı ve menüde ok düğmeleriyle dolaşırken etiketler okunmalıdır.

#### Renk Körlüğü Düzeltmesi

Bu, renk görme bozukluğu olan kullanıcıların ekranlarındaki renkleri daha iyi ayırt etmelerine yardımcı olmak için tasarlanmış bir erişilebilirlik aracıdır.

Masaüstünün “görünümünü” değiştiren basit süzgeçlerin aksine, bu özellik daltonizasyon algoritmaları kullanır. Bu algoritmalar, sorunlu renk frekanslarını kullanıcının daha net görebileceği tayf bölümlerine kaydırarak, aksi takdirde kaybolacak olan karşıtlığın geri kazanılmasına yardımcı olur.

Ana erekler:

- Birçok arayüz, anlamı iletmek için renk kullanır (örneğin, “başarı” için yeşil ve “hata” için kırmızı). Protanopi veya döteranopi rahatsızlığı olan biri için bunlar aynı görünebilir. Düzeltme paneli, bu renkleri değiştirerek aradaki farkı görünür hale getirir.

- Bu özellik, özgün tasarımın renk paletinden bağımsız olarak düğmelerin, grafiklerin ve vurgulanan metinlerin okunabilir olmasını sağlar.

- Bu işlem bileşikleştirici düzeyinde (KWin) gerçekleştirildiğinden, düzeltme her şeye uygulanır: Web tarayıcılarına, özel mühendislik yazılımlarına, videolara ve masaüstü arayüzünün kendisine kadar.

Bu panel, genellikle üç ana renk körlüğü türü için ayarlama seçenekleri sunar:

- Protanopi: Kırmızı körlüğü (kırmızı ışığı görmekte zorluk)

- Döteranopi: Yeşil körlüğü (en yaygın görülen)

- Tritanopi: Mavi körlüğü (daha nadir görülen, mavi ve sarıyı ayırt etmede zorluk)

Sorunlu renkler seçimi: Belirli eksiklik türünü seçersiniz.

Yoğunluk sürgüsü: Bu, panelin en önemli kısmıdır. Kaydırmanın gücünü ayarlamanıza olanak tanır. Renk görme bir tayf olduğundan, “herkese uyan tek bir boyut” süzgeç nadiren işe yarar; sürgü, düzeltmede özel görüşünüze göre ince ayar yapmanıza olanak tanır.

### Not

Bu süzgeçler, profesyonel fotoğraf düzenleme veya sayısal resim yapma gibi renk doğruluğu gerektiren işler için değil, erişilebilirliği kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Renk tayfını “okunabilir” hale getirmek için kaydırdıkları için ekrandaki renkler artık görüntülediğiniz dosyaların “gerçek” onaltılık kodları veya baskı değerleriyle eşleşmeyecektir.

Ayarlanmış renkler renk örneklerini kullanarak sonuçları denetleyebilirsiniz.

#### Tersine Çevir

Bu panel, ekranınızın renk değerlerini tersine çevirmek için bir aracı yapılandırır; beyaz pikselleri siyaha, mavileri turuncuya vb. dönüştürür. Bu işlem, KWin pencere yöneticisi tarafından bir son işlem efekti olarak gerçekleştirilir.

İlk bakışta bir “Negatif” fotoğraf süzgeci gibi görünse de, asıl amacı estetikten ziyade işlevseldir:

Işık duyarlılığı (fotofobi) veya belirli görme bozuklukları gibi özel görme sorunları olan kullanıcılar için standart parlak bir ekran, “ışık sızması” nedeniyle fiziksel ağrıya neden olabilir veya metnin bulanık görünmesine yol açabilir.

Ekranı ters çevirmek; parlak arka planları koyu, koyu metinleri ise açık hale getirerek, okuma için gerekli karşıtlığı korurken, monitörden yayılan ışık miktarını önemli ölçüde azaltır.

Çoğu çağdaş uygulamanın yerleşik koyu kipi bulunurken, bazı eski yazılımlar veya belirli web sayfaları beyaz arka planlarla kodlanmıştır.

“Tersine Çevir” aracı, bir “evrensel koyu kip” görevi görür. Bir uygulama karanlık temayı desteklemiyorsa gece geç saatlerdeki çalışma oturumlarınızda gözlerinizi korumak için renkleri tersine çevirmeye zorlayabilirsiniz.

Bu işlem için Ters çevir onay kutusunu ve Kısayolları Yapılandır… seçeneğini kullanarak ters çevirmeyi etkinleştirebilirsiniz.

#### İşaretçiyi Salla

Plasma masaüstü ortamında, İmleci Salla (genellikle “Bulmak için Salla” olarak adlandırılır), “kaybolan imleç” sorununu çözmek için tasarlanmış bir erişilebilirlik ve verimlilik özelliğidir.

Birden çok monitör kullanıyorsanız, ultra yüksek çözünürlüklü bir ekrana sahipseniz veya koyu renkli bir duvar kağıdınız varsa, fare imlecinin nerede olduğunu takip etmek oldukça zor olabilir. Bu özelliğin amacı, imleci bulmanıza yardımcı olacak anlık bir görsel ipucu sağlamaktır.

Bu özellik etkinleştirildiğinde, sistem fare hareketlerinin hızını ve yönünü izler. Hızlı bir ileri geri “titreme” hareketi algılarsa:

- Geçici büyütme: İmleç büyük ölçeğe kadar büyür.

- Görsel odaklanma: Ölçekteki bu ani değişiklik, insan gözünün çevresel görüşünü yakalar ve imlecin koordinatlarını anında ortaya çıkarır.

- Otomatik sıfırlama: Fareyi sallamayı bıraktığınız anda imleç normal boyutuna geri döner.

Bu panelde birkaç seçenek vardır.

İşaretçiyi bulmak için onu salla

  Bu seçenek etkinleştirilirse Plasma, işaretçiyi sallama efektini etkinleştirir.

Büyütme

  Burada Normal ve Büyük imleç boyutları için imleç büyütme düzeyini belirtebilirsiniz.