Het handboek van KCalc

# Het handboek van KCalc

Bernd Johannes Wuebben `<wuebben@kde.org>`

Pamela Roberts `<pamroberts@blueyonder.co.uk>`

Anne-Marie Mahfouf `<annma@kde.org>`

Vertaler/Nalezer: Jaap Woldringh
herziening Applications 16.08 (2016-07-25)

Copyright © 2001, 2002, 2005, 2006 Bernd Johannes Wuebben, Pamela Roberts, Anne-Marie Mahfouf

Juridische kennisgeving

KCalc is een rekenmachine voor uw desktop. In de eenvoudige modus kunnen er eenvoudigere rekenkundige bewerkingen mee worden gedaan, maar er kunnen ook wetenschappelijke en statistische berekeningen worden gedaan.

Hoofdstuk 1. Inleiding
Inleiding

# Hoofdstuk 1. Inleiding

KCalc biedt veel meer wiskundige functies dan u op het eerste gezicht ziet. In het gedeelte van dit handboek over sneltoetsen en modi vindt u meer over de vele beschikbare functies.

Naast de gebruikelijke functionaliteit van de meeste wetenschappelijke rekenmachines, biedt KCalc een aantal mogelijkheden waarvan ik denk dat ze het waard zijn die even te noemen:

- In KCalc zijn goniometrische functies en logische bewerkingen beschikbaar, en het kan statistische berekeningen doen.

- U kunt getallen knippen en plakken vanuit of naar het scherm van KCalc.

- KCalc heeft een stapelgeheugen voor uitkomsten dat u de mogelijkheid geeft om vorige uitkomsten eenvoudig terug te halen.

- U kunt de kleuren en het lettertype in het scherm van KCalc aanpassen.

- U kunt de nauwkeurigheid van KCalc, het aantal getoonde cijfers, en het aantal decimalen instellen in het dialoogvenster voor de instellingen.

- KCalc heeft een groot aantal handige sneltoetsen die het gebruik van KCalc zonder muis vereenvoudigen.

  Tip: Als u de Ctrl-toets ingedrukt houdt, ziet u bij iedere knop de bijbehorende sneltoets.

### Opmerking

In KCalc wordt de zogenaamde infix-notatie gebruikt. Hierbij wordt de rekenformule ingevoerd, waarna die wordt berekend. De bewerkingsvolgorde is zoals die op school wordt onderwezen. Dit in tegenstelling tot de onmiddellijke bewerking (immediate execution) die in veel eenvoudige rekenmachines wordt gebruikt.

Veel plezier met KCalc!

Bernd Johannes Wuebben

Hoofdstuk 2. Gebruik
Gebruik

# Hoofdstuk 2. Gebruik

## Algemeen gebruik

Over het algemeen is het gebruik overzichtelijk en vergelijkbaar met dat van de meeste eenvoudige wetenschappelijke rekenmachines, maar let op de volgende speciale mogelijkheden van KCalc:

Stapelgeheugen voor de uitkomsten

  Iedere keer als u met de linkermuisknop klikt op de = knop, of als u de Enter of de = toets op uw toetsenbord gebruikt, wordt het resultaat op het scherm in het stapelgeheugen van KCalc opgeslagen. U kunt in dit stapelgeheugen navigeren met de toetsen Ctrl+Z en Ctrl+Shift+Z.

Procentfunctie

  De procentfunctie werkt net even anders dan op de meeste rekenmachines. Maar als u het eenmaal doorheeft is die zeer handig. Zie het gedeelte over de procentfunctie voor verdere bijzonderheden.

Knippen en plakken

  - Met Ctrl+C wordt het getal in het scherm naar het klembord gekopieerd.

  - Met Ctrl+V wordt de inhoud van het klembord naar het scherm van KCalc gekopieerd indien dit een geldig getal is.

  - Kopiëren/plakken kan nog steeds door op het scherm van KCalc te klikken, maar dit kan in toekomstige versies anders zijn.

Geavanceerde functies

  Als u KCalc voor de eerste keer start ziet u alleen de knoppen voor de eenvoudige rekenkundige berekeningen.

  In het menu Instellingen is het mogelijk een modus voor KCalc te selecteren: Eenvoudig of Wetenschappelijk of Statistisch of Getalsysteem. Let erop dat deze modi wat zullen veranderen tijdens de ontwikkeling van KCalc.

Knoppen-indeling

  Om eenvoudig toegang te krijgen tot alle functies die in KCalc beschikbaar zijn, is er nog een tweede indeling beschikbaar voor vele knoppen. Door te klikken op de knop Shift, of met de sneltoets 2, wordt deze tweede indeling zichtbaar.

Geschiedenis

  De Geschiedenis toont alle in de huidige sessie van KCalc gedane berekeningen.Klikken op AC of drukken op de sneltoetsDel maakt de geschiedenis leeg. U maakt de Geschiedenis actief of inactief met Geschiedenis tonen in het menu Instellingen in de menubalk, of metCtrl+H.

Eenvoudige modus
Eenvoudige modus

## Eenvoudige modus

In deze modus zijn alleen de knoppen en functies beschikbaar voor de eenvoudigste berekeningen.

Als u alleen maar alle getallen op een rekening wilt optellen, dan kan dit de beste modus zijn om in te werken.

Wetenschappelijke modus
Wetenschappelijke modus

## Wetenschappelijke modus

In deze modus worden de knoppen in de linker kolom toegekend aan goniometrische functies:

Knoppen | Functie
--- | ---
Hyp | Hyperbolische functies. Hyp Sin is bijvoorbeeld de hyperbolische sinus: sinh(x)
Sin | Bereken de sinus
Shift Sin of Asin | Berekenen van de inverse sinus (arcsinus, inverse sinus is NIET 1/sin)
Cos | Bereken de cosinus
Shift Cos of Acos | Bereken de inverse cosinus (arccosinus, inverse cosinus is NIET 1/cosin)
Tan | Bereken de tangens
Shift Tan of Atan | Bereken de inverse tangens (arctangens, inverse tangens is NIET 1/tangens)
Log | Bereken de logaritme met grondtal 10
Shift Log of 10x | Bereken 10 tot de macht x (is de inverse functie van log)
Ln | Bereken de natuurlijke logaritme. Dat is de logaritme met grondtal e
Shift Ln of ex | Bereken e tot de macht x (e is het grondtal van natuurlijke logaritmes)

In de tweede kolom staan knoppen voor algebraïsche functies:

Knoppen | Functie
--- | ---
Mod | Bereken de rest bij delen met alleen gehele getallen
Shift Mod of IntDiv | Delen met alleen gehele getallen (gehele deel quotiënt)
1/x | Bereken 1/x, het omgekeerde van een getal
Shift 1/x of nCm | Bereken de binomiale coëfficiënt n-over-m. Dit is het aantal verschillende keuzes (combinaties) dat kan worden gemaakt van m elementen uit een verzameling van n elementen, zonder terugleggen.
x! | Bereken het product van alle gehele positieve getallen van 1 tot en met x (x faculteit, x moet een geheel getal zijn)
x² | Bereken het kwadraat van x (x * x)
Shift x² of √x | Bereken de (vierkants)wortel van x
xʸ | Bereken x tot de macht y
Shift xy of x1/y | Bereken x tot de macht 1/y (y-de machtswortel van x)
x³ | Bereken de derdemachts wortel van x
Shift x³ of ∛x | Bereken de derdemachts wortel van x
x·10ʸ | Bereken het product van x en 10 tot de (gehele) macht y

Statistische Modus
Statistische Modus

## Statistische Modus

In deze modus kunnen de knoppen in de linker kolom worden gebruikt voor statistische functies:

De meeste functionaliteit in deze modus is beschikbaar rond de knop Dat. Om een gegevenslijst van getallen te maken, voert u een getal in in de rekenmachine en drukt u op Dat. Een oplopend getal in het scherm geeft aan welke positie in de gegevens “lijst” het getal heeft. Een traditionele rekenmachine bewaart maar drie waarden voor statistische functies: het aantal getallen in de lijst, de som van de getallen en de som van de kwadraten van de getallen. KCalc wijkt af door elk getal apart op te slaan, waardoor bijvoorbeeld de mediaan berekend kan worden.

Knoppen | Functie
--- | ---
N | Geeft het aantal ingevoerde getallen
Shift N of Σx | Toon de som van alle ingevoerde getallen
Gem | Toon het (rekenkundige) gemiddelde van de ingevoerde getallen
Shift Gem of Σx² | Toon de som van de kwadraten van alle ingevoerde getallen
σN | Toon de (n) standaard deviatie
Shift σN or σN-1 | Toon de (n-1) standaard deviatie van de populatie
Med | Toon de mediaan
Dat | Een gegeven getal invoeren
Shift Dat of CDat | Het laatst ingevoerde getal wissen
CSt | Alle ingevoerde getallen uit het stapelgeheugen wissen ("Clear stack": stapelgeheugen wissen)

De twee volgende kolommen bevatten de knoppen voor goniometrische en algebraïsche functies, zoals beschreven in het deel Wetenschappelijke modus.

Modus voor getalsystemen
Modus voor getalsystemen

## Modus voor getalsystemen

In deze modus zijn knoppen en functies beschikbaar voor het rekenen met binaire, hexadecimale, octale en decimale getallen.

U kunt met het afrolmenu links een getalsysteem selecteren. U kunt bijvoorbeeld op de volgende manier een hexadecimaal getal invoeren: Selecteer uit het afrolmenu Hex. Voer daarna een getal in, u kunt hierbij de letters A tot en met F gebruiken als getallen hoger dan 9. In de numerieke systeemweergave kunt u het getal geconverteerd zien naar decimaal, octaal en binair.

Binaire, octale en hexadecimale getallen kunnen weergegeven worden als groepen tekens gescheiden door witruimte. Deze groepering kan de leesbaarheid van getallen verbeteren. Bijvoorbeeld, hexadecimaal getal AF1C42 kan weergegeven worden als AF 1C 42 met een scheiding op elk tweede teken. Groepering kan aan of uit gezet worden. Selecteer Instellingen → KCalc instellen... om de instellingendialoog te starten en wijzig de instelling op de pagina Algemeen naar behoefte.

U kunt geselecteerde bits bekijken als u Bitbewerking tonen selecteert in het menu Instellingen.

In deze modus zijn logische bewerkingen beschikbaar, namelijk:

Knoppen | Functie
--- | ---
EN | Hiermee is de logische EN-bewerking toegepast op twee getallen
OF | Hiermee is de logische OF-bewerking toegepast op twee getallen
XOF | Hiermee is de logische exclusieve OF-bewerking toegepast op twee getallen
Lsh | Left shift (alle bitjes een positie naar links schuiven)
Rsh | Right shift (alle bitjes een positie naar rechts schuiven).
Cmp | 1-complement bewerking uitvoeren

De twee tweede kolom bevat de knoppen voor algebraïsche functies, zoals beschreven in het deel Wetenschappelijke modus.

De derde kolom met de knoppen A tot en met F is alleen beschikbaar in Hex-modus.

Geheugenbewerkingen
Geheugenbewerkingen

## Geheugenbewerkingen

KCalc ondersteunt de geheugenbewerkingen van standaard rekenmachines en zes geheugenplaatsen om constanten in te bewaren.

### Standaard geheugenbewerkingen

KCalc kan de resultaten van bewerkingen voor u onthouden, zodat u die in latere berekeningen weer kunt gebruiken. U kunt deze functies oproepen met de knoppenMR, MS, M+ en MC.

MS

  De knop MS slaat het huidige resultaat op in het geheugen (memory store).

M+

  De knop M+ telt het huidige resultaat op bij dat in het geheugen. Dus met 20 in het geheugen, en het huidige resultaat 5, wordt de inhoud van het geheugen 25. Als het geheugen leeg is, werkt het net als de knop MS en wordt het resultaat gewoon opgeslagen.

MR

  De knop MR haalt de waarde uit het geheugen op en zet deze in het scherm (memory recall).

MC

  De knop MC wist het geheugen (memory clear).

Als er een waarde (ongelijk 0) in het geheugen staat verschijnt er een M in de statusbalk, naast de indicator voor de modus

### Constanten

De zes knoppen voor constanten C1 tot en met C6 zijn alleen zichtbaar na activering van het item Knoppen constanten in het menu Instellingen in de menubalk. Ze zijn alleen beschikbaar in de Wetenschappelijke modus en in de Statistische modus

Door de muisaanwijzer boven een van deze knoppen te houden kunt u zien welke constante hier is opgeslagen.

Om het huidige getal in het scherm in een van de zes constanten op te slaan, drukt u eerst op Shift en daarna op de gewenste toets C1 t/m C6.

Om de waarde in een van de constanten in een berekening te gebruiken, drukt u op de gewenste knop (C1 t/m C6), waarna het overeenkomende getal verschijnt in het scherm.

U kunt de tekst op de knoppen van de constanten wijzigen om te onthouden welke knop welke constante bevat. Klik met de rechtermuisknop op een van de knoppen C1 t/m C6. Er verschijnt een menu, kies hierin Voer naam in.

Er zijn veel (meest natuurkundige) voorgedefinieerde constanten, die op elk van de zes knoppen C1 t/m C6 gezet kunnen worden, door de gewenste constante uit het menu te kiezen, dat verschijnt na met de rechtermuisknop op de knop te klikken en Uit lijst kiezen te kiezen. Hoewel de voorgedefinieerde constanten ook via Constanten in de menubalk gekozen kunnen worden, is het erg handig een constante aan een knop toe te kennen, als die veel gebruikt wordt.

Enkelvoudige sneltoetsen
Enkelvoudige sneltoetsen

## Enkelvoudige sneltoetsen

Om de invoer voor berekeningen met behulp van het toetsenbord te vereenvoudigen, heeft KCalc enkelvoudige sneltoetsen voor de meeste functies. Bijvoorbeeld, met `7R` of `7r` berekent u het omgekeerde (is: reciproke) van 7 (1/7).

Tijdens een berekening kunt u altijd door op Ctrl te drukken, de bij elke knop behorende sneltoets zien.

Toets | Functie | Notities
--- | --- | ---
H | Hyp | Hyperbolisch, zoals in hyperbolische sinus, sinh(x)
S | Sin |
C | Cos |
T | Tan |
N | Ln | logaritme met grondtal e (natuurlijke logaritme)
L | Log | Logaritme met grondtal 10
Ctrl-2 | Shift | Tweede functie voor deze knop. bijv., is arcsin(x) (of: inverse sinus van x) nodig, dan typt u `Ctrl-2 s`
\ | +/- | Ander teken (of: vermenigvuldigen met -1)
[ | x^2 |
^ | x^y |
! | x! | Faculteit (Bijv. 3! = 1*2*3 = 6; 4! = 24)
E | x10y | Exponent
< | Lsh | Left shift (alle bits een positie naar links schuiven)
> | Rsh | Right shift (alle bits een positie naar rechts schuiven).
& | EN | Logische EN (AND)
x of * | X | Vermenigvuldigen
/ | / | Delen
D | Dat | Voer een getal in in statistische modus
| | OF | Logische OF (OR). Let op: Shift OF is XOF
R | 1/x | Omgekeerde waarde (x naar 1/x)
Enter | = |
Return | = |
Backspace | <= | Laatste getal wissen
PgUp | C | Wissen
Esc | C | Wissen
PgDown | AC | Alles wissen
Del | AC | Alles wissen
: | Mod | rest bij deling
Alt+1 tot Alt+6 | C1 | een waarde opgeslagen in C1 tot C6 gebruiken

Hoofdstuk 3. Opmerkingen over specifieke functies
Opmerkingen over specifieke functies

# Hoofdstuk 3. Opmerkingen over specifieke functies

## Mod en IntDiv

Mod geeft de rest van de deling van het getal in het scherm door het daarna ingevoerde getal.

  `22 Mod 8 =` geeft de uitkomst 6

  `22.345 Mod 8 =` geeft de uitkomst 6.345 (Vertaler: ?)

Met Shift IntDiv deelt u een getal, dat niet noodzakelijk geheel hoeft te zijn, door het volgende ingevoerde getal. Het antwoord is het gehele gedeelte van het resultaat.

  `22 Shift IntDiv 8 =` geeft de uitkomst 2

  `22.345 Shift IntDiv 8 =` geeft ook 2

%
%

## %

Wanneer% wordt gebruikt in plaats van de toets = wordt de laatste bewerking van de huidige berekening als volgt uitgevoerd:

- Als de laatste bewerking een + is of een - wordt het tweede argument beschouwd als percentage van het eerste getal .

- Als de laatste bewerking een * is wordt het resultaat van de vermenigvuldiging gedeeld door 100.

- Als de laatste bewerking een / is geef dan de linker operand (getal) als een percentage van de rechter operand.

- In alle andere gevallen geeft de %-toets dezelfde resultaten als de =-toets.

Voorbeelden:

  `150 + 50 %`geeft 225 (150 plus 50 procent van 150)

  `42 * 3 %`geeft 1.26 (42 * 3 / 100)

  `11 / 55 %` geeft 20 (11 is 20 procent van 55)

Lsh en Rsh
Lsh en Rsh

## Lsh en Rsh

Lsh verschuift de binaire representatie van het gehele gedeelte van het getal in het scherm over n posities, waarbij n het volgende ingevoerde getal is. Per positie betekent een verschuiving naar links een vermenigvuldiging met twee, het resultaat is een geheel getal (grondtal is ingesteld op 2, dus binaire getallen):

  `10 Lsh 3 =` geeft 80 (10 drie keer met 2 vermenigvuldigd).

  `10,345 Lsh 3 =` geeft ook 80.

Rsh verschuift n keer de binaire gehele waarde (voert n keer een deling uit door 2).

  `16 Rsh 2 =` geeft 4 (16 twee keer door 2 gedeeld).

  `16.999 Rsh 2 =` geeft ook 4.

Cmp, EN, OF en XOF
Cmp, EN, OF en XOF

## Cmp, EN, OF en XOF

De functies Cmp, EN en OF voeren per bit logische bewerkingen uit en hebben daarom waarschijnlijk meer betekenis als het Grondtal wordt ingesteld op Hex, Oct of Bin in plaats van op Dec.In de volgende voorbeelden is het Grondtal ingesteld op Bin.

Cmp voert een "1's complement"-bewerking uit (keert alle bitjes om, dat wil zeggen elke 1 wordt een 0 en elke 0 wordt een 1).

  `101 Cmp` geeft 111...111010

EN voert de logische AND-bewerking uit.

  `1100 EN 1010 =` geeft 1000

OFvoert de logische OR-bewerking uit.

  `1100 OF 1010 =` geeft 1110

XOF voert de logische XOR-bewerking uit (exclusieve OR) .

  `1100 XOF 1010 =` geeft 0110

Hoofdstuk 4. Vragen en Antwoorden
Vragen en Antwoorden

# Hoofdstuk 4. Vragen en Antwoorden

4.1. Hoe krijg ik e, het getal van Euler (2.718281828459045...)?
4.2. Hoe krijg ik twee vaste decimalen?
4.3. Hoe zit het met de nauwkeurigheid?

4.1. | Hoe krijg ik e, het getal van Euler (2.718281828459045...)?
| Druk op `1 Shift ex` in het venster van KCalc, druk op `1 Ctrl+2 N` op het toetsenbord of gebruik het menu Constanten → Wiskunde.
4.2. | Hoe krijg ik twee vaste decimalen?
| Kies Instellingen → KCalc configureren... in de menubalk, u krijgt dan het dialoogscherm voor de instellingen. Kruis aan Nauwkeurigheid instellen en draai de draaischakelaar naar 2.
4.3. | Hoe zit het met de nauwkeurigheid?

Het belangrijkste dat de nauwkeurigheid van KCalc bepaalt is of uw libc en libmath het gegevenstype long double in C ondersteunen. In dat geval zal KCalc dit tijdens het compileren detecteren en dit als het fundamentele gegevenstype gebruiken voor het opslaan van getallen.

Verander de Nauwkeurigheid in het dialoogscherm Instellingen van KCalc zo dat de bovenstaande berekeningen goed worden uitgevoerd. Ik raad een nauwkeurigheid aan van 14 cijfers als het fundamentele gegevenstype van uw KCalc long double is, en anders 8 of 10.

Een grotere nauwkeurigheid betekent niet noodzakelijk betere resultaten. Speel een beetje met de nauwkeurigheidsinstelling en u zult zien wat ik hiermee bedoel.

Hoofdstuk 5. De opdrachten
De opdrachten

# Hoofdstuk 5. De opdrachten

## Menu-onderdelen

Een kort overzicht van enkele speciale menu-onderdelen in KCalc:

Constanten → Wiskunde

  Tonen van pi, het getal van Euler (e) of de gulden snede.

Constanten → Elektromagnetisme

  Tonen van de lichtsnelheid, elementaire lading, impedantie van het vacuüm, permeabiliteit van het vacuüm of permittiviteit van het vacuüm.

Constanten → Atomair & nucleair

  Tonen van de constante van Planck, elementaire lading of fijnstructuurconstante.

Constanten → Thermodynamica

  Tonen van de Boltzmannconstante, atomaire massa-eenheid, molaire gasconstante, constante van Stefan-Boltzmann of getal van Avogadro.

Constanten → Zwaartekracht

  Tonen van de zwaartekrachtconstante of valversnelling op aarde.

Instellingen → Eenvoudig

  Tonen van de knoppen voor rekenen.

Instellingen → Wetenschappelijk

  Tonen van de knoppen voor goniometrie en wetenschap.

Instellingen → Statistiek

  Tonen van de knoppen voor statistiek.

Instellingen → Getalsystemen

  Tonen van knoppen voor logica, en voor het wijzigen van het getalsysteem.

Geschiedenis → Geschiedenis tonen

  De geschiedenis tonen.

Instellingen → Constanten

  Tonen van de knoppen voor constanten. Deze zijn beschikbaar in de wetenschappelijke modus en in de statistische modus.

Instellingen → Bitbewerking tonen

  Tonen van het veld voor bitbewerkingen. Door op een bit te klikken wordt die gewijzigd. Alleen beschikbaar in de modus voor getalsystemen.

Bovendien heeft KCalc de gebruikelijke menu's Bestand, Bewerken, Instellingen en Help.Voor meer informatie zie de secties over de Menu's in de Basisinformatie van KDE.

Hoofdstuk 6. Dankbetuigingen en Licentie
Dankbetuigingen en Licentie

# Hoofdstuk 6. Dankbetuigingen en Licentie

KCalc Programma Copyright (c):

Bernd Johannes Wuebben 1996-2000

Het KDE-team 2000-2008

Evan Teran 2008-2013

- Bernd Johannes Wuebben `(wuebben AT kde.org)`

- Evan Teran `(eteran AT alum.rit.edu)`

- Espen Sand `(espensa AT online.no)`

- Chris Howells `(howells AT kde.org)`

- Aaron J. Seigo `(aseigo AT kde.org)`

- Charles Samuels `(charles AT altair.dhs.org)`

- David Johnson `(david AT usermode.org)`

De inspiratie voor KCalc kwam door de applicatie xfrmcalc van Martin Bartlett. In KCalc wordt van dit programma de manier waarop het stapelgeheugen is georganiseerd nog steeds gebruikt.

Documentatie Copyright (c) 2001,2002,2005, 2006,2010:

- Bernd Johannes Wuebben `(wuebben AT kde.org)`

- Pamela Roberts `(pamroberts AT blueyonder.co.uk)`

- J Hall `(jhall AT kde.org)`

- Anne-Marie Mahfouf `(annma AT kde.org)`

- Eike Krumbacher `(eike.krumbacher AT x-eike.de)`

Op- of aanmerkingen over de vertalingen van de toepassing en haar documentatie kunt u melden op http://www.kde.nl/bugs.

Dit document is vertaald in het Nederlands door Jaap Woldringh.

Deze documentatie valt onder de bepalingen van de GNU vrije-documentatie-licentie.

Deze toepassing valt onder de bepalingen van de GNU General Public License.