
                  Een korte geschiedenis van Debian


---------------------------------------------------------------------
                                  
                      versie: 14.1 (2026-08-12)

---------------------------------------------------------------------

Copyright © 1999-2020 Debian Documentatieteam <
debian-doc@lists.debian.org>

Copyright © 2023 Debian Publiciteitsteam <
debian-publicity@lists.debian.org>

                       Debian Publiciteitsteam

                 <debian-publicity@lists.debian.org>

    Dit document mag vrijelijk worden verspreid of in welke vorm dan
    ook worden gewijzigd, mits uw wijzigingen duidelijk zijn
    gedocumenteerd.

    Dit document mag tegen betaling of gratis worden verspreid en mag
    worden gewijzigd (inclusief omzetting van het ene medium of
    bestandsformaat naar het andere of van de ene gesproken taal naar
    de andere), op voorwaarde dat alle wijzigingen ten opzichte van
    het origineel duidelijk als zodanig worden aangegeven.

    Belangrijke bijdragen aan dit document werden geleverd door

      * Javier Fernández-Sanguino <jfs@debian.org>

      * Bdale Garbee <bdale@debian.org>

      * Hartmut Koptein <koptein@debian.org>

      * Nils Lohner <lohner@debian.org>

      * Will Lowe <lowe@debian.org>

      * Bill Mitchell <Bill.Mitchell@pobox.com>

      * Ian Murdock

      * Martin Schulze <joey@debian.org>

      * Craig Small <csmall@debian.org>

    Vertaling:

      * Frans Spiesschaert <Frans.Spiesschaert@yucom.be> 2025

Samenvatting

In dit document wordt de geschiedenis en doelstellingen van het
Debian-project beschreven.

---------------------------------------------------------------------

Inhoudsopgave

1. Inleiding -- Wat is het Debian-project?
    1.1. In het begin
    1.2. De uitspraak van Debian
2. Leiding
3. Releases van Debian
4. Een gedetailleerde geschiedenis
    4.1. De 0.x-releases
    4.2. Het vroege verpakkingssysteem van Debian
    4.3. De 1.x-releases
    4.4. De 2.x-releases
    4.5. De 3.x-releases
    4.6. The 4.x Releases
    4.7. De 5.x-releases
    4.8. De 6.x-releases
    4.9. De 7.x-releases
    4.10. De 8.x-releases
    4.11. De 9.x-releases
    4.12. De 10.x-releases
    4.13. De 11.x-releases
5. Enkele belangrijke gebeurtenissen
    5.1. Oktober 2000: Implementatie van pakketpools
    5.2. November 2002: Brand verwoeste Debian-server
    5.3. November 2003: Verschillende Debian-servers gehackt
6. Herinneringen aan mensen die we verloren zijn
    6.1. Juli 2000: overlijden van Joel Klecker
    6.2. Maart 2001: overlijden van Christopher Rutter
    6.3. Maart 2001: overlijden van Fabrizio Polacco
    6.4. Juli 2002: overlijden van Martin Butterweck
    6.5. Mei 2004: overlijden van Manuel Estrada Sainz en Andrés
    García Solier
    6.6. Juli 2005: overlijden van Jens Schmalzing
    6.7. December 2008: overlijden van Thiemo Seufer
    6.8. Juli 2009: overlijden van Steve Greenland
    6.9. Augustus 2010: overlijden van Frans Pop
    6.10. April 2011: overlijden van Adrian von Bidder
    6.11. Mei 2013: overlijden van Ray Dassen
    6.12. Juni 2013: overlijden van Paul Cupis
    6.13. Juli 2014: overlijden van Peter Miller
    6.14. Februari 2015: overlijden van Clytie Siddall
    6.15. December 2015: overlijden van Ian Murdock
    6.16. September 2016: overlijden van Kristoffer H. Rose
    6.17. September 2018: overlijden van Innocent de Marchi
    6.18. Maart 2019: overlijden van Lucy Wayland
    6.19. Juni 2020: overlijden van Robert Lemmen
    6.20. Juni 2020: overlijden van Karl Ramm
    6.21. Januari 2021: overlijden van Adam Conrad
    6.22. April 2021: overlijden van Rogério Theodoro de Brito
    6.23. September 2023: overlijden van Abraham Raji
    6.24. December 2023: overlijden van Gunnar Hjalmarsson
    6.25. Juli 2024: overlijden van Peter De Schrijver
    6.26. November 2024: Jérémy Bobbio died
    6.27. Januari 2025: overlijden van Steve Langasek
7. Wat brengt de toekomst?
A. Het Debian Manifest
    A.1. Wat is Debian Linux?
    A.2. Waarom wordt Debian gemaakt?
    A.3. Hoe gaat Debian proberen een einde te maken aan deze
    problemen?

Hoofdstuk 1. Inleiding -- Wat is het Debian-project?

    The Debian Project is a worldwide group of volunteers who
    endeavor to produce an operating system distribution that is
    composed entirely of free software. The principle product of the
    project to date is the Debian GNU/Linux software distribution,
    which includes the Linux operating system kernel, and thousands
    of prepackaged applications. Various processor types are
    supported to one extent or another, including 32 and 64 bit x86,
    ARM, MIPS, PowerPC and IBM S/390.

    Debian motivated the formation of Software in the Public
    Interest, Inc., a New York-based non-profit organization. SPI was
    founded to help Debian and other similar organizations develop
    and distribute open hardware and software. Among other things,
    SPI provides a mechanism by which The Debian Project may accept
    contributions that are tax deductible in the United States.

    For more information about free software, see the Debian Social
    Contract and associated Debian Free Software Guidelines, or the
    Debian What Does Free Mean? page.

1.1. In het begin

    Het Debian-project werd officieel opgericht door Ian Murdock op
    16 augustus 1993. (Er bestaat ook een gescande afdruk van die
    aankondiging.) In die tijd was het hele concept van een
    Linux-"distributie" nieuw. Ian wilde dat Debian een open
    distributie zou zijn, in de geest van Linux en GNU (lees zijn
    manifest in de bijlage bij dit document voor meer details). De
    ontwikkeling van Debian werd gedurende een jaar (van november
    1994 tot november 1995) gesponsord door het GNU-project van de
    FSF.

    Het doel was om Debian zorgvuldig en nauwgezet samen te stellen
    en met dezelfde zorg te onderhouden en te ondersteunen. Debian
    begon als een kleine, hechte groep hackers van vrije software en
    groeide geleidelijk uit tot een grote, goed georganiseerde
    gemeenschap van ontwikkelaars en gebruikers.

    Toen Debian begon, was het de enige distributie die openstond
    voor elke ontwikkelaar en gebruiker om zijn of haar werk bij te
    dragen. Het blijft de belangrijkste niet-commerciële distributeur
    van Linux. Het is het enige grote project met statuten, een
    sociaal contract en beleidsdocumenten om het project te
    organiseren. Debian is ook de enige distributie die
    “microverpakking” toepast met behulp van gedetailleerde
    afhankelijkheidsinformatie over de relaties tussen pakketten om
    de consistentie van het systeem bij upgrades te waarborgen.

    Om hoge kwaliteitsnormen te bereiken en te handhaven, heeft
    Debian een uitgebreide reeks beleidsregels en procedures voor het
    verpakken en leveren van software aangenomen. Deze normen worden
    ondersteund door tools, automatisering en documentatie die alle
    belangrijke elementen van Debian op een open en zichtbare manier
    implementeren.

1.2. De uitspraak van Debian

    De officiële uitspraak van Debian is 'de bi an'. De naam is
    afgeleid van de namen van de bedenker van Debian, Ian Murdock, en
    zijn vrouw, Debra.

Hoofdstuk 2. Leiding

    Debian heeft sinds zijn oprichting in 1993 verschillende leiders
    gehad.

    Ian Murdock richtte Debian op in augustus 1993 en had de leiding
    tot maart 1996.

    Bruce Perens leidde Debian van april 1996 tot december 1997.

    Ian Jackson leidde Debian van januari 1998 tot december 1998.

    Wichert Akkerman leidde Debian van januari 1999 tot maart 2001.

    Ben Collins leidde Debian van april 2001 tot april 2002.

    Bdale Garbee leidde Debian van april 2002 tot april 2003.

    Martin Michlmayr leidde Debian van maart 2003 tot maart 2005.

    Branden Robinson leidde Debian van april 2005 tot april 2006.

    Anthony Towns leidde Debian van april 2006 tot april 2007.

    Sam Hocevar leidde Debian van april 2007 tot april 2008.

    Steve McIntyre leidde Debian van april 2008 tot april 2010.

    Stefano Zacchiroli leidde Debian van april 2010 tot april 2013.

    Lucas Nussbaum leidde Debian van april 2013 tot april 2015.

    Neil McGovern leidde Debian van april 2015 tot april 2016.

    Mehdi Dogguy leidde Debian van april 2016 tot april 2017.

    Chris Lamb leidde Debian van april 2017 tot en met april 2019.

    Sam Hartman leidde Debian van april 2019 tot april 2020.

    Jonathan Carter leidde Debian van april 2020 tot april 2024.

    Andreas Tille led Debian from April 2024 until April 2026.

    Sruthi Chandran was elected in April 2026 and is our current
    leader.

Hoofdstuk 3. Releases van Debian

    Debian 0.01 tot en met 0.90 (augustus-december 1993)

    Debian 0.91 (januari 1994): deze release had een eenvoudig
    pakketsysteem waarmee pakketten geïnstalleerd en verwijderd
    konden worden. Het project was op dat moment uitgegroeid tot een
    project met enkele tientallen medewerkers.

    Debian 0.93R5 (maart 1995): op dat moment was de
    verantwoordelijkheid voor elk pakket duidelijk toegewezen aan een
    ontwikkelaar en werd het pakketbeheerprogramma (dpkg) gebruikt om
    pakketten te installeren na de installatie van een basissysteem.

    Debian 0.93R6 (november 1995): dselect verschijnt. Dit was de
    laatste Debian-release die het binaire formaat a.out gebruikte;
    er waren ongeveer 60 ontwikkelaars. De eerste
    master.debian.org-server werd gebouwd door Bdale Garbee en gehost
    door HP, parallel aan de release van 0.93R6. De implementatie van
    een expliciete masterserver waarop Debian-ontwikkelaars elke
    release konden bouwen, leidde rechtstreeks tot de vorming van het
    spiegelservernetwerk van Debian en indirect tot de ontwikkeling
    van veel van de beleidsregels en procedures die tegenwoordig
    worden gebruikt om het project te beheren.

    Debian 1.0 is nooit uitgebracht: InfoMagic, een cd-leverancier,
    heeft per ongeluk een ontwikkelingsversie van Debian uitgebracht
    en deze de naam 1.0 gegeven. Op 11 december 1995 maakten Debian
    en InfoMagic gezamenlijk bekend dat deze versie verknoeid was.
    Bruce Perens legt uit dat de gegevens die op de "InfoMagic Linux
    Developer's Resource 5-CD Set November 1995" staan als "Debian
    1.0", niet de release is van Debian 1.0, maar een vroege
    ontwikkelingsversie die slechts gedeeltelijk het ELF-formaat
    gebruikt, en die waarschijnlijk niet correct zal opstarten of
    werken en niet de kwaliteit heeft van een uitgebracht
    Debian-systeem. Om verwarring tussen de voortijdige cd-versie en
    de daadwerkelijke Debian-versie te voorkomen, heeft het Debian
    Project de naam van de volgende versie gewijzigd in "Debian 1.1".
    De voortijdige Debian 1.0 op cd is verouderd en mag niet worden
    gebruikt.

    Het hosten van master.debian.org werd eind 1995 overgebracht van
    HP naar i-Connect.Net. Michael Neuffer en Shimon Shapiro,
    oprichters van i-Connect.Net, hebben master iets meer dan een
    jaar op hun eigen hardware gehost. Gedurende deze periode
    leverden ze veel diensten aan Debian, waaronder het uitvoeren van
    wat in feite het proces voor nieuwe medewerkers van die tijd was,
    en het aanzienlijk ondersteunen van de groei van het jonge
    spiegelservernetwerk van Debian.

    Debian 1.1 Buzz (17 juni 1996): dit was de eerste Debian-release
    met een codenaam. Deze was, net als alle andere tot nu toe,
    ontleend aan een personage uit een van de Toy Story-films... in
    dit geval Buzz Lightyear. Tegen die tijd had Bruce Perens het
    leiderschap van het project overgenomen van Ian Murdock, en Bruce
    werkte bij Pixar, het bedrijf dat de films produceerde. Deze
    release was volledig ELF, maakte gebruik van Linux-kernel 2.0 en
    bevatte 474 pakketten.

    Debian 1.2 Rex (12 december 1996): vernoemd naar de plastic
    dinosaurus in de Toy Story-films. Deze release bestond uit 848
    pakketten, beheerd door 120 ontwikkelaars

    Debian 1.3 Bo (5 juni 1997): vernoemd naar Bo Peep, de herderin.
    Deze release bestond uit 974 pakketten, beheerd door 200
    ontwikkelaars.

    Debian 2.0 Hamm (24 juli 1998): vernoemd naar het spaarvarken in
    de Toy Story-films. Dit was de eerste multi-architectuurrelease
    van Debian, met ondersteuning voor de Motorola 68000-serie. Met
    Ian Jackson als projectleider maakte deze release de overstap
    naar libc6 en ze bestond uit meer dan 1500 pakketten, beheerd
    door meer dan 400 ontwikkelaars.

    Debian 2.1 Slink (March 9th, 1999): Named for the slinky-dog in
    the movie. Two more architectures were added, Alpha and SPARC.
    With Wichert Akkerman as Project Leader, this release consisted
    of about 2250 packages and required 2 CDs in the official set.
    The key technical innovation was the introduction of apt, a new
    package management interface. Widely emulated, apt addressed
    issues resulting from Debian's continuing growth, and established
    a new paradigm for package acquisition and installation on Open
    Source operating systems.

    Debian 2.2 Potato (15 August 2000): Named for "Mr Potato Head" in
    the Toy Story movies. This release added support for the PowerPC
    and ARM architectures. With Wichert still serving as Project
    Leader, this release consisted of more than 3900 binary packages
    derived from over 2600 source packages maintained by more than
    450 Debian developers.

    Debian 3.0 Woody (19 July 2002): Named for the main character the
    Toy Story movies: "Woody" the cowboy. Even more architectures
    were added in this release: IA-64, HP PA-RISC, MIPS (big endian),
    MIPS (little endian) and S/390. This is also the first release to
    include cryptographic software due to the restrictions for
    exportation being lightened in the US, and also the first one to
    include KDE, now that the license issues with Qt were resolved.
    With Bdale Garbee recently appointed Project Leader, and more
    than 900 Debian developers, this release contained around 8,500
    binary packages and 7 binary CDs in the official set.

    Debian 3.1 Sarge (6 juni 2005): vernoemd naar de sergeant van de
    Green Plastic Army Men. Er zijn geen nieuwe architecturen
    toegevoegd aan de release, hoewel er tegelijkertijd een
    niet-officiële overzetting naar AMD64 werd gepubliceerd en
    gedistribueerd via de nieuwe hostingsite van het Alioth-project.
    Deze release bevat een nieuw installatiesysteem: debian-installer
    , een modulair stuk software met automatische hardware-detectie,
    functies voor onbeheerde installatie en volledig vertaald in meer
    dan dertig talen. Het was ook de eerste release met een volledige
    kantoorsuite: OpenOffice.org. Branden Robinson was net aangesteld
    als projectleider. Deze release is gemaakt door meer dan
    negenhonderd Debian-ontwikkelaars en bevatte ongeveer 15.400
    binaire pakketten en 14 binaire cd's in de officiële set.

    Debian 4.0 Etch (8 April 2007): named for the sketch toy in the
    movie. One architecture was added in this release: AMD64, and
    official support for m68k was dropped. This release continued
    using the debian-installer, but featuring in this release a
    graphical installer, cryptographic verification of downloaded
    packages, more flexible partitioning (with support for encrypted
    partitions), simplified mail configuration, a more flexible
    desktop selection, simplified but improved localization and new
    modes, including a rescue mode. New installations would not need
    to reboot through the installation process as the previous two
    phases of installation were now integrated. This new installer
    provided support for scripts using composed characters and
    complex languages in its graphical version, increasing the number
    of available translations to over fifty. Sam Hocevar was
    appointed Project Leader the very same day, and the project
    included more than one thousand and thirty Debian developers. The
    release contained around 18,000 binary packages over 20 binary
    CDs (3 DVDs) in the official set. There were also two binary CDs
    available to install the system with alternate desktop
    environments different to the default one.

    Debian 5.0 Lenny (February 2009): named for the wind up
    binoculars in the Toy Story movies. One architecture was added in
    this release: ARM EABI (or armel), providing support for newer
    ARM processors and deprecating the old ARM port (arm). The m68k
    port was not included in this release, although it was still
    provided in the unstable distribution. This release did not
    feature the FreeBSD port, although much work on the port had been
    done to make it qualify it did not meet yet the qualification
    requirements for this release.

    De ondersteuning voor kleine apparaten is in deze release
    verbeterd door de toegevoegde ondersteuning voor het
    Orion-platform van Marvell, dat in veel opslagapparaten werd
    gebruikt en ook in verschillende netbooks werd ondersteund. Er
    zijn enkele nieuwe buildtools toegevoegd waardoor het
    cross-compileren en verkleinen van Debian-pakketten voor
    ingebedde ARM-systemen mogelijk werd. Ook werden nu netbooks van
    verschillende leveranciers ondersteund en bood de distributie
    software die geschikter was voor computers met relatief lage
    prestaties.

    Het was ook de eerste release die vrije versies van Sun's
    Java-technologie aanbood, waardoor het mogelijk werd om
    Java-applicaties in de sectie main aan te bieden.

    Debian 6.0 Squeeze (februari 2011): vernoemd naar de groene
    buitenaardse wezens met drie ogen.

    De release werd op 6 augustus 2010 bevroren, terwijl veel
    Debian-ontwikkelaars bijeen waren op de 10de DebConf in New York
    City.

    While two architectures (alpha and hppa) were dropped, two
    architectures of the new FreeBSD port (kfreebsd-i386 and
    kfreebsd-amd64) were made available as technology preview,
    including the kernel and userland tools as well as common server
    software (though not advanced desktop features yet). This was the
    first time a Linux distribution has been extended to also allow
    use of a non-Linux kernel.

    De nieuwe release introduceerde een op afhankelijkheden
    gebaseerde opstartvolgorde, waardoor parallelle verwerking van
    init-scripts mogelijk werd, wat het opstarten van het systeem
    versnelde.

    Debian 6 was de eerste release die profiteerde van
    langetermijnondersteuning (Long Term Support - LTS), een project
    om de levensduur van alle stabiele releases van Debian te
    verlengen tot (minstens) 5 jaar. Debian LTS werd niet beheerd
    door het Debian veiligheidsteam, maar door een aparte groep
    vrijwilligers en bedrijven die er een succes van wilden maken.
    Debian 6 werd ondersteund tot eind februari 2016 en de LTS was
    beperkt tot de architecturen i386 en amd64.

    Debian 7.0 Wheezy (mei 2013): vernoemd naar de rubberen
    speelgoedpinguïn met een rode vlinderdas.

    De release werd bevroren op 30 juni 2012, vlak voor de
    bijeenkomst van Debian-ontwikkelaars op de 12e DebConf in
    Managua, Nicaragua.

    In deze release werd één nieuwe architectuur opgenomen (armhf) en
    werd multi-architectuurondersteuning, waardoor gebruikers
    pakketten van meerdere architecturen op dezelfde machine konden
    installeren. Dankzij verbeteringen in het installatieproces
    konden visueel gehandicapten voor het eerst het systeem
    installeren met behulp van spraaksoftware.

    Dit was ook de eerste release die de installatie en het opstarten
    ondersteunde op apparaten met UEFI-firmware.

    Debian 7 had tot eind mei 2018 langdurige ondersteuning (Long
    Term Support - LTS) voor de architecturen i386, amd64, armel en
    armhf.

    Debian 8 Jessie (april 2015): vernoemd naar de cowgirlpop die
    voor het eerst voorkwam in Toy Story 2.

    Deze release introduceerde voor het eerst het systemd
    init-systeem als standaard. Er werden twee nieuwe architecturen
    geïntroduceerd: arm64 en ppc64el, en drie architecturen werden
    geschrapt: s390 (vervangen door s390x), ia64 en sparc. De
    Sparc-architectuur was al 16 jaar aanwezig in Debian, maar het
    ontbrak aan ondersteuning van ontwikkelaars om deze in de
    distributie onderhoudbaar te houden.

    De release bevatte veel beveiligingsverbeteringen, zoals een
    nieuwe kernel die een hele reeks beveiligingskwetsbaarheden
    (symlink-aanvallen) ongedaan maakte, een nieuwe manier om
    pakketten te detecteren die onder beveiligingsondersteuning
    vielen, meer pakketten die waren gebouwd met minder kwetsbare
    compilervlaggen en een nieuw mechanisme (needrestart) om
    subsystemen te detecteren die opnieuw moesten worden opgestart om
    beveiligingsupdates na een upgrade door te voeren.

    Debian 8 had tot eind juni 2020 langdurige ondersteuning (Long
    Term Support - LTS) voor de architecturen i386, amd64, armel en
    armhf.

    Debian 9 Stretch (juni 2017): vernoemd naar de rubberen
    speelgoedoctopus met zuignappen aan haar acht lange armen die
    voorkwam in Toy Story 3.

    De release werd bevroren op 7 februari 2017.

    Debian 9 is opgedragen aan de oprichter van het project, Ian
    Murdock, die op 28 december 2015 overleed.

    Ondersteuning voor de powerpc-architectuur is in deze release
    geschrapt, terwijl de mips64el-architectuur is geïntroduceerd.
    Deze release introduceerde debug-pakketten met een nieuwe
    pakketbron in het archief. Pakketten uit deze pakketbron leverden
    automatisch debug-symbolen voor pakketten. Firefox en Thunderbird
    zijn teruggekeerd naar Debian en vervangen hun merkloze versies
    Iceweasel en Icedove, die meer dan 10 jaar in het archief
    aanwezig waren. Dankzij het Reproducible Builds-project kon meer
    dan 90% van de bronpakketten in Debian 9 bit-voor-bit identieke
    binaire pakketten bouwen.

    Debian 9 had tot eind juni 2022 langdurige ondersteuning (Long
    Term Support - LTS) voor de architecturen i386, amd64, armel en
    armhf.

    Debian 10 Buster (juli 2019): vernoemd naar Andy's hond, die hij
    als kerstcadeau kreeg aan het einde van Toy Story.

    Met deze release heeft Debian voor het eerst een verplicht
    toegangscontrolesysteem (AppArmor) opgenomen dat standaard
    ingeschakeld is. Het was ook de eerste Debian-release die werd
    geleverd met op Rust gebaseerde programma's zoals Firefox,
    ripgrep, fd, exa, enz. en een aanzienlijk aantal op Rust
    gebaseerde bibliotheken (meer dan 450). In Debian 10 gebruikt
    GNOME standaard de Wayland-beeldschermserver in plaats van Xorg,
    wat een eenvoudiger en moderner ontwerp en voordelen voor de
    beveiliging oplevert. De UEFI-ondersteuning (“Unified Extensible
    Firmware Interface”), die voor het eerst werd geïntroduceerd in
    Debian 7, werd in Debian 10 verder verbeterd. Deze ondersteuning
    is nu beschikbaar voor de architecturen amd64, i386 en arm64 en
    is direct gebruiksklaar op de meeste machines met Secure Boot.

    Debian 10 had tot eind juni 2024 langdurige ondersteuning (Long
    Term Support - LTS) voor de architecturen i386, amd64, armel en
    armhf.

    Debian 11 Bullseye (14 augustus 2021): vernoemd naar Woody's
    houten speelgoedpaard dat voorkwam in Toy Story 2.

    Deze release bevatte meer dan 11.294 nieuwe pakketten, wat het
    totaal op 59.551 pakketten bracht. Tegelijk vond er een
    aanzienlijke vermindering plaats van meer dan 9.519 pakketten die
    als “verouderd” werden gemarkeerd en verwijderd. 42.821 pakketten
    werden bijgewerkt en 5.434 pakketten bleven ongewijzigd.

    Debian 11 maakte het mogelijk om zonder stuurprogramma's te
    printen en te scannen, zonder dat daarvoor specifieke (vaak
    niet-vrije) stuurprogramma's van leveranciers nodig waren, en
    leverde een Linux-kernel met ondersteuning voor het
    exFAT-bestandssysteem. De ondersteuning voor de mips-architectuur
    werd geschrapt, maar de ondersteuning voor mipsel-architecturen
    (little-endian) voor 32-bits hardware en mips64el-architecturen
    voor 64-bits little-endian hardware bleef behouden.

    Het Debian Med-team leverde een bijdrage aan de strijd tegen
    COVID-19 door software te bundelen voor onderzoek naar het virus
    op sequentieniveau en voor de bestrijding van de pandemie met
    hulpmiddelen die in de epidemiologie worden gebruikt. Dit werk
    werd voortgezet met de focus op hulpmiddelen voor machinaal leren
    voor beide vakgebieden.

    Debian 12 Bookworm (10 juni 2023): vernoemd naar een groene
    speelgoedworm met ingebouwde zaklamp die voorkwam in Toy Story 3.

    Deze release bevatte meer dan 11.089 nieuwe pakketten, wat het
    totaal op 64.419 pakketten brengt, terwijl meer dan 6.296
    pakketten als “verouderd” zijn verwijderd. In deze release zijn
    43.254 pakketten bijgewerkt. Het totale schijfgebruik voor 
    bookworm is 365.016.420 kB (365 GB) en bestaat uit 1.341.564.204
    regels code.

    Naar aanleiding van de algemene resolutie van 2022 over
    niet-vrije firmware is het Debian Sociaal Contract aangepast en
    is er een nieuw archiefgebied met de naam non-free-firmware
    geïntroduceerd, waardoor het mogelijk is om niet-vrije firmware
    te scheiden van de andere niet-vrije pakketten. De meeste
    niet-vrije firmwarepakketten zijn verplaatst van non-free naar 
    non-free-firmware. Door deze scheiding is het mogelijk om
    verschillende officiële installatie-images te bouwen. En het
    maakt het veel eenvoudiger om Debian op populaire hardware te
    installeren met behulp van het officiële
    Debian-installatieprogramma.

    In totaal worden negen architecturen officieel ondersteund voor 
    bookworm.

    Het Debian Cloud-team publiceert bookworm voor drie populaire
    cloudcomputingdiensten.

    Tussen de releases door, in Bug#978636 (februari 2021), heeft de
    Technisch Comité besloten dat Debian bookworm alleen de
    merged-usr^[1] root-bestandssysteemindeling zou ondersteunen en
    de ondersteuning voor de niet-merged-usr-indeling zou laten
    vallen. Voor systemen die geïnstalleerd zijn als buster of 
    bullseye zouden er geen wijzigingen in het bestandssysteem zijn;
    systemen die de oudere indeling gebruiken, zouden echter wel
    worden geconverteerd tijdens de upgrade.

    Dankzij de gezamenlijke inspanningen van het Debian
    beveiligingsteam en het Debian team voor langdurige ondersteuning
    wordt bookworm tot juni 2028 (vijf jaar na de release) op vier
    architecturen ondersteund.

    Debian 13 Trixie (vanaf augustus 2024 de test-distributie):
    Trixie is een blauwe speelgoed-triceratops die voorkwam in Toy
    Story 3.


---------------------------------------------------------------------

    ^[1] usr-merge (of merged-usr of /usr-move) is een
    bestandssysteemindeling waarbij de traditionele Unix-mappen /bin,
    /sbin, /lib en /lib64 worden vervangen door symbolische
    koppelingen naar hun tegenhangers onder /usr. Zo wordt
    bijvoorbeeld /bin vervangen door een symbolische koppeling naar /
    usr/bin. In 2012 werd usr-merge geïmplementeerd in Fedora Linux
    en Ubuntu Linux. Zie ook Het pleidooi voor de usr-samenvoeging en
    de Notities bij de release van Bookworm.

Hoofdstuk 4. Een gedetailleerde geschiedenis

4.1. De 0.x-releases

    Debian was begun in August 1993 by Ian Murdock, then an
    undergraduate at Purdue University. Debian was sponsored by the
    GNU Project of The Free Software Foundation, the organization
    started by Richard Stallman and associated with the General
    Public License (GPL), for one year -- from November 1994 to
    November 1995.

    Debian 0.01 tot en met Debian 0.90 werden uitgebracht tussen
    augustus en december 1993. Ian Murdock schrijft:

    "Debian 0.91 werd uitgebracht in januari 1994. Het had een
    primitief pakketsysteem waarmee gebruikers pakketten konden
    manipuleren, maar dat deed verder weinig anders (het kende zeker
    nog geen vereisten of iets dergelijks). Tegen die tijd werkten er
    een paar dozijn mensen aan Debian, hoewel ik de releases toen nog
    grotendeels zelf samenstelde. 0.91 was de laatste release die op
    deze manier gebeurde.

    Het grootste deel van 1994 werd besteed aan het organiseren van
    het Debian-project, zodat anderen effectiever konden meewerken,
    en aan het werken aan dpkg (Ian Jackson was hier grotendeels
    verantwoordelijk voor). Voor zover ik me kan herinneren, waren er
    in 1994 geen releases voor het publiek, hoewel er wel
    verschillende interne releases waren terwijl we werkten aan het
    verbeteren van het proces.

    Debian 0.93 Release 5 vond plaats in maart 1995 en was de eerste
    "moderne" release van Debian: er waren toen veel meer
    ontwikkelaars (hoewel ik me niet precies herinner hoeveel), die
    elk hun eigen pakketten onderhielden, en dpkg werd gebruikt om al
    deze pakketten te installeren en te onderhouden nadat een
    basissysteem was geïnstalleerd.

    Debian 0.93 Release 6 happened in November 1995 and was the last
    a.out release. There were about sixty developers maintaining
    packages in 0.93R6. If I remember correctly, dselect first
    appeared in 0.93R6."

    Ian Murdock merkt ook op dat Debian 0.93R6 "... altijd mijn
    favoriete release van Debian is geweest", hoewel hij toegeeft dat
    hij mogelijk een persoonlijke voorkeur had, aangezien hij in
    maart 1996 stopte met actief meewerken aan het project tijdens de
    pre-productie van Debian 1.0, dat feitelijk werd uitgebracht als
    Debian 1.1 om verwarring te voorkomen nadat een cd-fabrikant een
    niet-uitgebrachte versie ten onrechte als Debian 1.0 had
    bestempeld. Dit incident leidde tot het concept van "officiële"
    cd-images, waarmee het project leveranciers kon helpen dit soort
    fouten te voorkomen.

    In augustus 1995 (tussen Debian 0.93 Release 5 en Debian 0.93
    Release 6) begon Hartmut Koptein met de eerste overzetting van
    Debian naar de Motorola m68k-familie. Hij meldt dat "Veel, heel
    veel pakketten i386-centrisch waren (little endian, -m486, -O6 en
    allemaal voor libc4) en het was een moeilijke tijd om een
    basispakket op mijn machine te krijgen (een Atari Medusa 68040,
    32 MHz). Na drie maanden (in november 1995) had ik 200 pakketten
    geüpload van de 250 beschikbare pakketten, allemaal voor libc5!
    Later begon hij samen met Vincent Renardias en Martin Schulze een
    andere overzetting naar de PowerPC-familie.

    Since this time, the Debian Project has grown to include several
    ports to other architectures, a port to a new (non-Linux) kernel,
    the GNU Hurd microkernel, and at least one flavor of BSD kernel.

    Een van de eerste leden van het project, Bill Mitchell, herinnert
    zich dat de Linux-kernel

    "... een versienummer tussen 0,99r8 en 0,99r15 had toen we
    begonnen. Lange tijd kon ik de kernel in minder dan 30 minuten
    bouwen op een machine met een 386 processor van 20 MHz, en kon ik
    in diezelfde tijd ook een Debian-installatie uitvoeren op minder
    dan 10 MB schijfruimte.

    "... Ik herinner me dat de eerste groep bestond uit Ian Murdock,
    mezelf, Ian Jackson, een andere Ian wiens achternaam ik me niet
    herinner, Dan Quinlan en nog een paar mensen wiens namen ik me
    niet herinner. Matt Welsh was ofwel betrokken bij de initiële
    groep of sloot zich er vrij vroeg bij aan (hij heeft het project
    sindsdien verlaten). Iemand zette een mailinglijst op en we
    konden aan de slag.

    Voor zover ik me herinner, zijn we niet met een plan begonnen, en
    we zijn ook niet begonnen met het opstellen van een plan op een
    zeer georganiseerde manier. Vanaf het begin, herinner ik me,
    begonnen we met het verzamelen van bronnen voor een vrij
    willekeurige verzameling pakketten. Na verloop van tijd richtten
    we ons op een verzameling items die nodig waren om de kern van
    een distributie samen te stellen: de kernel, een shell, update,
    getty, diverse andere programma's en ondersteunende bestanden die
    nodig zijn om het systeem te initialiseren, en een set
    basisgereedschappen."

4.2. Het vroege verpakkingssysteem van Debian

    In de beginfase van het project overwogen de leden om alleen
    broncode-pakketten te distribueren. Elk pakket zou bestaan uit de
    bovenstroomse broncode en een Debianspecifiek patchbestand, en
    gebruikers zouden de broncode uitpakken, de patches toepassen en
    de binaire bestanden zelf compileren. Ze realiseerden zich echter
    al snel dat er een soort binair distributieschema nodig zou zijn.
    Het eerste verpakkingshulpmiddel, geschreven door Ian Murdock en 
    dpkg genaamd, creëerde een pakket in een Debian-specifiek binair
    formaat, en kon later worden gebruikt om de bestanden in het
    pakket uit te pakken en te installeren.

    Ian Jackson nam al snel de ontwikkeling van de verpakkingstool
    over, hernoemde de tool zelf naar dpkg-deb en schreef een
    frontendprogramma dat hij dpkg noemde om het gebruik van dpkg-deb
    te vergemakkelijken en de in het huidige Debian gebuikte systeem
    van Dependencies (vereisten) en Conflicts (conflicten) te bieden.
    De pakketten die door deze tools werden geproduceerd, hadden een
    header met daarin de versie van de tool die werd gebruikt om het
    pakket te maken, en een offset binnen het bestand naar een door 
    tar geproduceerd archief, dat door bepaalde besturingsinformatie
    van de header werd gescheiden.

    Rond deze tijd ontstond er een discussie tussen de leden van het
    project. Sommigen vonden dat het Debian-specifieke formaat,
    gecreëerd door dpkg-deb, moest worden vervangen door het formaat
    dat werd geproduceerd door het programma ar. Na verschillende
    herziene bestandsformaten en bijbehorende pakkettools werd het ar
    -formaat aangenomen. De belangrijkste waarde van deze wijziging
    is dat het mogelijk wordt om een Debian-pakket uit te pakken op
    elk Unix-achtig systeem zonder dat er een niet-vertrouwd
    uitvoerbaar bestand hoeft te worden uitgevoerd. Met andere
    woorden, alleen standaardtools die op elk Unix-systeem aanwezig
    zijn, zoals 'ar' en 'tar', zijn nodig om een binair Debian-pakket
    uit te pakken en de inhoud ervan te onderzoeken.

4.3. De 1.x-releases

    Toen Ian Murdock Debian verliet, benoemde hij Bruce Perens tot de
    volgende leider van het project. Bruce raakte voor het eerst
    geïnteresseerd in Debian toen hij probeerde een cd met een
    Linux-distributie te maken die "Linux for Hams" zou heten, en die
    alle Linux-software zou bevatten die nuttig is voor
    radioamateurs. Omdat hij constateerde dat het kernsysteem van
    Debian nog veel doorgedreven werk vereiste om zijn project te
    kunnen ondersteunen, werkte Bruce uiteindelijk intensief aan het
    basis-Linux-systeem en de bijbehorende installatietools, waardoor
    hij zijn amateurradio-distributie uitstelde. Hij stak (samen met
    Ian Murdock) de eerste set Debian-installatiescripts in elkaar,
    wat uiteindelijk resulteerde in de Debian Rescue Floppy
    (noodfloppy/herstelfloppy), die gedurende verschillende releases
    een kerncomponent was van het geheel van de
    Debian-installatietools.

    Ian Murdock stelt:

    "Bruce was de logische keuze om mij op te volgen, aangezien hij
    bijna een jaar lang het basissysteem had onderhouden en de taken
    had overgenomen toen de hoeveelheid tijd die ik aan Debian kon
    besteden snel afnam."

    Hij gaf de aanzet tot verschillende belangrijke aspecten van het
    project, waaronder de coördinatie van de inspanningen voor de
    ontwikkeling van de Richtlijnen voor Vrije Software van Debian en
    het Debian Sociaal Contract, en startte een Open Hardware Project
    op. Tijdens zijn periode als projectleider verwierf Debian
    marktaandeel en een reputatie als platform voor serieuze,
    technisch vaardige Linux-gebruikers.

    Bruce Perens also spearheaded the effort to create Software in
    the Public Interest, Inc.. Originally intended to provide the
    Debian Project with a legal entity capable of accepting
    donations, its aims quickly expanded to include supporting free
    software projects outside the Debian Project.

    De volgende Debian-versies werden in deze periode uitgebracht:

      * 1.1 Buzz uitgebracht in juni 1996 (474 pakketten, 2.0 kernel,
        volledig ELF, dpkg)

      * 1.2 Rex uitgebracht in december 1996 (848 pakketten, 120
        ontwikkelaars)

      * 1.3 Bo uitgebracht in juli 1997 (974 pakketten, 200
        ontwikkelaars)

    Er zijn verschillende tussentijdse "punt"-releases
    (tussenreleases) gemaakt voor 1.3, waarvan de laatste 1.3.1R6
    was.

    Bruce Perens werd begin januari 1998 als Debian Projectleider
    vervangen door Ian Jackson, nadat hij het project grotendeels had
    geleid tijdens de voorbereidingen voor de 2.0-release.

4.4. De 2.x-releases

    Ian Jackson werd begin 1998 de leider van het Debian-project en
    werd kort daarna als vice-president toegevoegd aan de raad van
    bestuur van Software in the Public Interest. Na het aftreden van
    de penningmeester (Tim Sailer), de voorzitter (Bruce Perens) en
    de secretaris (Ian Murdock), werd hij voorzitter van de raad van
    bestuur en werden er drie nieuwe leden gekozen: Martin Schulze
    (vicevoorzitter), Dale Scheetz (secretaris) en Nils Lohner
    (penningmeester).

    Debian 2.0 (Hamm) werd in juli 1998 uitgebracht voor de
    architecturen Intel i386 en Motorola 68000-serie. Deze release
    markeerde de overstap naar een nieuwe versie van de
    C-bibliotheken van het systeem (glibc2 of, om historische
    redenen, libc6). Ten tijde van de release werden meer dan 1500
    pakketten onderhouden door meer dan 400 Debian-ontwikkelaars.

    Wichert Akkerman succeeded Ian Jackson as Debian Project Leader
    in January of 1999. Debian 2.1 was released on 09 March, 1999,
    after being delayed by a week when a few last-minute issues
    arose.

    Debian 2.1 (Slink) featured official support for two new
    architectures: Alpha and Sparc. The X-Windows packages included
    with Debian 2.1 were greatly reorganized from previous releases,
    and 2.1 included apt, the next-generation Debian package manager
    interface. Also, this release of Debian was the first to require
    2 CD-ROMs for the "Official Debian CD set"; the distribution
    included about 2250 packages.

    On 21 April 1999, Corel Corporation and the K Desktop Project
    effectively formed an alliance with Debian when Corel announced
    its intentions to release a Linux distribution based on Debian
    and the desktop environment produced by the KDE group. During the
    following spring and summer months, another Debian-based
    distribution, Storm Linux, appeared, and the Debian Project chose
    a new logo, featuring both an Official version for use on
    Debian-sanctioned materials such as CD-ROMs and official Project
    web sites, and an Unofficial logo for use on material mentioning
    or derived from Debian.

    A new, unique, Debian port also began at this time, for the Hurd
    port. This is the first port to use a non-Linux kernel, instead
    using the GNU Hurd, a version of the GNU Mach microkernel.

    Debian developers joined formally for the first time in an annual
    meeting called DebConf. The first meeting, called Debconf0, took
    place in Bordeaux, France from the 5th to the 9th of July 2000.
    The conference aim was to join developers and advanced users in a
    single place to talk about Debian and work together developing
    parts of the distribution.

    Debian 2.2 (Potato) werd op 15 augustus 2000 uitgebracht voor de
    architecturen Intel i386, Motorola 68000-serie, alpha, SUN Sparc,
    PowerPC en ARM. Dit was de eerste release met overzettingen naar
    PowerPC en ARM. Ten tijde van de release waren er meer dan 3900
    binaire en meer dan 2600 bronpakketten, beheerd door meer dan 450
    Debian-ontwikkelaars.

    Een interessant feit over Debian 2.2 is dat het liet zien hoe een
    vrije software-inspanning ondanks alle problemen eromheen toch
    kon leiden tot een modern besturingssysteem. Dit is grondig
    bestudeerd door een groep geïnteresseerden in een artikel genaamd
    Counting potatoes: The size of Debian 2.2 (Aardappels tellen: De
    omvang van Debian 2.2), door Jesús González Barahona; een citaat
    uit dit artikel:

    "[...] we gebruiken het sloccount-systeem van David A. Wheeler om
    het aantal fysieke broncoderegels (SLOC) van Debian 2.2 (ook wel
    bekend als potato) te bepalen. We laten zien dat Debian 2.2 meer
    dan 55.000.000 fysieke SLOC's bevat (bijna twee keer zoveel als
    Red Hat 7.1, dat ongeveer 8 maanden later uitkwam), wat aantoont
    dat het Debian-ontwikkelingsmodel (gebaseerd op het werk van een
    grote groep vrijwillige ontwikkelaars verspreid over de hele
    wereld) minstens even geschikt is als andere ontwikkelmethoden
    [...] Ook wordt aangetoond dat als Debian was ontwikkeld met
    behulp van traditionele, eigendomsgebonden methoden, de kosten
    voor de ontwikkeling van Debian 2.2 volgens de schattingen van
    het COCOMO-model bijna 1,9 miljard dollar zouden bedragen.
    Daarnaast bieden we zowel een analyse van de programmeertalen die
    in de distributie worden gebruikt (C is goed voor ongeveer 70%,
    C++ voor ongeveer 10%, LISP en Shell voor ongeveer 5%, met nog
    vele andere die volgen), als van de grootste pakketten (Mozilla,
    de Linux-kernel, PM3, XFree86, enz.)"

4.5. De 3.x-releases

    Before woody could even begin to be prepared for release, a
    change to the archive system on ftp-master had to be made.
    Package pools, which enabled special purpose distributions, such
    as the new "Testing" distribution used for the first time to get
    woody ready for release, were activated on ftp-master in mid
    December 2000. A package pool is just a collection of different
    versions of a given package, from which multiple distributions
    (currently experimental, unstable, testing, and stable) can draw
    packages, which are then included in that distribution's Packages
    file.

    Tegelijkertijd werd een nieuwe distributie testing
    geïntroduceerd. Vooral pakketten uit unstable die als stabiel
    worden beschouwd, worden na een periode van een paar weken
    verplaatst naar testing. Dit werd geïntroduceerd om de
    bevriezingstijd te verkorten en het project de mogelijkheid te
    geven op elk moment een nieuwe release klaar te maken.

    In die periode sloten enkele bedrijven die aangepaste versies van
    Debian leverden hun deuren. Corel verkocht zijn Linux-divisie in
    het eerste kwartaal van 2001, Stormix ging op 17 januari 2001
    failliet en Progeny stopte op 1 oktober 2001 met de ontwikkeling
    van zijn distributie.

    The freeze for the next release started on July 1st 2001.
    However, it took the project a little more than a year to get to
    the next release, due to problems in boot-floppies, because of
    the introduction of cryptographic software in the main archive
    and due to the changes in the underlying architecture (the
    incoming archive and the security architecture). In that time,
    however, the stable release (Debian 2.2) was revised up to seven
    times, and two Project Leaders were elected: Ben Collins (in
    2001) and Bdale Garbee. Also, work in many areas of Debian
    besides packaging kept growing, including internationalization,
    Debian's web site (over a thousand web pages) was translated into
    over 20 different languages, and installation for the next
    release was ready in 23 languages. Two internal projects: Debian
    Junior (for children) and Debian Med (for medical practice and
    research) started during the woody release time frame providing
    the project with different focuses to make Debian suitable for
    those tasks.

    The work around Debian didn't stop the developers from joining
    the annual DebConf meeting. The second meeting Debconf1 was held
    from the 2nd to the 5th of July together with the Libre Software
    Meeting (LSM) at Bordeaux (France) gathered around forty Debian
    developers. The third conference, Debconf2 took place in Toronto
    (Canada) July 5th 2002 with over eighty participants.

    Debian 3.0 (woody) werd op 19 juli 2002 uitgebracht voor de
    architecturen Intel i386, Motorola 68000-serie, Alpha, SUN Sparc,
    PowerPC, ARM, HP PA-RISC, IA-64, MIPS, MIPS (DEC) en IBM s/390.
    Dit is de eerste release met ondersteuning voor HP PA-RISC,
    IA-64, MIPS, MIPS (DEC) en IBM s/390. Ten tijde van de release
    waren er ongeveer 8500 binaire pakketten die werden onderhouden
    door meer dan negenhonderd Debian-ontwikkelaars. Het was de
    eerste release die beschikbaar was op dvd en cd.

    Vóór de volgende release werd de jaarlijkse bijeenkomst DebConf
    voortgezet met de vierde conferentie, DebConf3, die van 18 tot en
    met 20 juli 2003 plaatsvond in Oslo met meer dan honderdtwintig
    deelnemers, voorafgegaan door een DebCamp van 12 tot en met 17
    juli. De vijfde conferentie, DebConf4, vond plaats van 26 mei tot
    en met 2 juni 2004 in Porto Alegre, Brazilië, met meer dan
    honderdzestig deelnemers uit zesentwintig verschillende landen.

    Debian 3.1 (sarge) werd uitgebracht op 6 juni 2005 voor dezelfde
    architecturen als woody, hoewel er tegelijkertijd een onofficiële
    overzetting naar AMD64 werd uitgebracht die gebruikmaakte van de
    hostinginfrastructuur die ter beschikking stond van de
    distributie en beschikbaar was op Alioth (voorheen te vinden op
    https://alioth.debian.org). Er waren ongeveer 15.000 binaire
    pakketten, onderhouden door meer dan negenhonderd
    Debian-ontwikkelaars.

    Er waren veel belangrijke wijzigingen in de sarge-release,
    voornamelijk vanwege de lange tijd die het kostte om de
    distributie te bevriezen en uit te brengen. Deze release bevatte
    niet alleen updates voor meer dan 73% van de software die in de
    vorige versie werd meegeleverd, maar bevatte ook veel meer
    software dan eerdere releases, waardoor de omvang bijna
    verdubbelde met 9.000 nieuwe pakketten, waaronder de
    OpenOffice-suite, de webbrowser Firefox en de e-mailclient
    Thunderbird.

    Deze release werd geleverd met de Linux-kernels 2.4 en 2.6,
    XFree86 4.3, GNOME 2.8 en KDE 3.3, en met een gloednieuw
    installatiesysteem. Dit nieuwe installatiesysteem verving het
    verouderde installatiesysteem met bootfloppy's door een modulair
    ontwerp dat geavanceerdere installaties mogelijk maakte (met
    ondersteuning voor RAID, XFS en LVM), inclusief hardwaredetectie,
    en maakte installaties eenvoudiger voor beginnende gebruikers van
    alle architecturen. Het schakelde ook over naar aptitude als de
    geselecteerde tool voor pakketbeheer. Het installatiesysteem bood
    daarnaast volledige internationalisatieondersteuning, aangezien
    de software in bijna veertig talen werd vertaald. De
    ondersteunende documentatie, de installatiehandleiding en de
    notities bij de release, werden met de release beschikbaar
    gesteld in respectievelijk tien en vijftien verschillende talen.

    Deze release bevatte het resultaat van de inspanningen van de
    subprojecten Debian-Edu/Skolelinux, Debian-Med en
    Debian-Accessibility, waardoor het aantal educatieve pakketten,
    pakketten uit de medische sector en pakketten die speciaal zijn
    ontworpen voor mensen met een handicap, aanzienlijk toenam.

    The sixth DebConf, Debconf5 was held in Espoo, Finland, from July
    10th to July 17th, 2005 with over three hundred participants.
    Videos from this conference are available online.

    The seventh DebConf, Debconf6 was held in Oaxtepec, Mexico, from
    May 14th to May 22nd, 2006 with around two hundred participants.
    Videos and pictures from this conference are available online.

4.6. The 4.x Releases

    Debian 4.0 (etch) was released April 8th, 2007 for the same
    number of architectures as in sarge. This included the AMD64 port
    but dropped support for m68k. The m68k port was, however, still
    available in the unstable distribution. There were around 18,200
    binary packages maintained by more than one thousand and thirty
    Debian developers.

4.7. De 5.x-releases

    Debian 5.0 (lenny) was released February 14th, 2009 for one more
    architecture than its predecessor, etch. This included the port
    for newer ARM processors. As with the previous release, support
    for the m68k architecture was still available in unstable. There
    were around 23,000 binary packages (built from over 12,000 source
    packages) maintained by more than one thousand and ten Debian
    developers.

    With the release of Debian lenny, the naming scheme for point
    releases was changed: point releases will use a true micro
    version number, so the first point release of Debian lenny will
    be 5.0.1. In the past point releases were named by an r plus the
    number appended to major and minor number, e.g. 4.0r1.

    The eighth DebConf, Debconf7, was held in Edinburgh, Scotland,
    from June 17th to 23th, 2007 with over four hundred participants.
    Videos and pictures from this conference are available online.

    The ninth DebConf, Debconf8, was held in Mar de Plata, Argentina,
    from August 10th to 16th, 2008 with over two hundred
    participants. Videos and pictures from this conference are
    available online.

    The tenth DebConf, Debconf9, was held in Cáceres, Spain, from
    July 23th to 30th, 2009 with over two hundred participants.
    Videos and pictures from this conference are available online.

    The eleventh DebConf, Debconf10, was held in New York City,
    United States of America, from August 1st to 7th, 2010 with
    DebCamp preceding it from July 25th to 31st. Over 200 people
    including Debian developers, maintainers, users gathered at the
    Columbia Campus to participate in the conference. Videos and
    pictures from this conference are available online.

4.8. De 6.x-releases

    Debian 6.0 (squeeze) werd uitgebracht op 6 februari 2011.

    After the project decided, the 29th of July 2009, to adopt
    time-based freezes so that new releases would be published the
    first half of every even year. Squeeze was a one-time exception
    to the two-year policy in order to get into the new time
    schedule.

    Dit beleid werd ingevoerd om de voorspelbaarheid van releases
    voor gebruikers van de Debian-distributie te verbeteren en
    Debian-ontwikkelaars in staat te stellen een betere planning op
    de lange termijn te maken. Een releasecyclus van twee jaar bood
    meer tijd voor ingrijpende wijzigingen, waardoor het ongemak voor
    gebruikers werd verminderd. Verwacht werd dat voorspelbare
    bevriezingen ook de algehele bevriezingstijd zouden verkorten.

    However, even though the freeze was expected in December 2009,
    the announcement that squeeze had frozen came in August 2010,
    coinciding with the celebration of the 10th annual DebConf
    meeting in New York.

    Nieuwigheden zijn onder meer:

      * Linux Kernel 2.6.32, nu volledig vrij en zonder
        problematische firmwarebestanden.

      * libc: eglibc 2.11

      * GNOME 2.30.0 met enkele onderdelen van 2.32

      * KDE 4.4.5

      * X.org 7.5

      * Xfce 4.6

      * OpenOffice.org 3.2.1

      * Apache 2.2.16

      * PHP 5.3.3

      * MySQL 5.1.49

      * PostgreSQL 8.4.6
   
      * Samba 3.5.6

      * GCC 4.4

      * Perl 5.10

      * Python 2.6 en 3.1

      * 10.000 nieuwe pakketten, voor meer dan 29.000 binaire
        pakketten gebouwd uit bijna 15.000 bronpakketten.

      * DKMS, een raamwerk voor het genereren van Linux-kernelmodules
        waarvan de bronnen zich niet in de Linux-kernelbroncodeboom
        bevinden.

      * Afhankelijkheidsgebaseerde ordening van init-scripts met
        behulp van insserv, waardoor parallelle uitvoering mogelijk
        is en de tijd die nodig is om het systeem op te starten,
        wordt verkort.

      * Twee nieuwe overzettingen, naar kfreebsd-i386 en naar
        kfreebsd-amd64.

    Veel pakketten zijn een nieuw bronpakketformaat gaan gebruiken,
    gebaseerd op quilt. Dit nieuwe formaat, genaamd "3.0 (quilt)"
    voor niet-eigen pakketten, scheidt Debian-patches van de
    gedistribueerde broncode. Een nieuw formaat, "3.0 (native)", werd
    ook geïntroduceerd voor eigen pakketten. Nieuwe functies in deze
    formaten zijn onder andere ondersteuning voor meerdere
    bovenstroomse tar-archieven, ondersteuning voor tar-archieven,
    gecomprimeerd met bzip2- en lzma en het insluiten van binaire
    bestanden.

    De twaalfde DebConf, Debconf11, werd gehouden in Banja Luka,
    Servische Republiek, Bosnië en Herzegovina, van 24 tot 30 juli
    2011, voorafgegaan door DebCamp van 17 tot 23 juli.

    De dertiende DebConf, Debconf12, werd gehouden in Managua,
    Nicaragua, van 8 tot 14 juli 2012, voorafgegaan door DebCamp van
    1 tot 6 juli en een Debian Day op 7 juli.

4.9. De 7.x-releases

    Debian 7.0 (wheezy) was released May 4th, 2013. This new version
    of Debian included various interesting features such as multiarch
    support, several specific tools to deploy private clouds, an
    improved installer, and a complete set of multimedia codecs and
    front-ends which removed the need for third-party repositories.

    Na de release van Debian wheezy is de naamgeving voor
    tussenreleases opnieuw gewijzigd: tussenreleases worden benoemd
    met het subversienummer, bijvoorbeeld 7.1. In het verleden werden
    tussenreleases benoemd door het micronummer toe te voegen aan het
    hoofd- en subversienummer, bijvoorbeeld 6.0.1.

    Tijdens de conferentie van Debian, DebConf11, in juli 2011, werd
    de "multiarchitectuur-ondersteuning" geïntroduceerd. Deze
    functionaliteit was een releasedoel voor deze release. Multiarch
    is een radicale herziening van de hiërarchie van het
    bestandssysteem met betrekking tot bibliotheek- en headerpaden,
    om programma's en bibliotheken van verschillende
    hardwarearchitecturen eenvoudig parallel op hetzelfde systeem te
    kunnen installeren. Dit stelt gebruikers in staat om pakketten
    van meerdere architecturen op dezelfde machine te installeren.
    Dit is op verschillende manieren nuttig, maar het meest
    gebruikelijk is het installeren van zowel 64- als 32-bits
    software op dezelfde machine en het automatisch correct oplossen
    van vereisten. Deze functionaliteit wordt uitgebreid beschreven
    in de Multiarch-handleiding.

    Het installatieproces was aanzienlijk verbeterd. Het systeem kon
    worden geïnstalleerd met behulp van spraaksoftware, vooral door
    mensen met een visuele beperking die geen brailleapparaat
    gebruiken. Dankzij de gezamenlijke inspanningen van een groot
    aantal vertalers was het installatiesysteem beschikbaar in 73
    talen, en voor meer dan een dozijn ervan was ook spraaksynthese
    beschikbaar. Bovendien ondersteunde Debian voor het eerst
    installeren en opstarten via UEFI voor nieuwe 64-bits pc's,
    hoewel er nog geen ondersteuning was voor Secure Boot, veilig
    opstarten.

    Andere nieuwe functies en bijgewerkte softwarepakketten waren
    onder meer:

      * Linux Kernel 3.2

      * kFreeBSD kernel 8.3 en 9.0

      * libc: eglibc 2.13

      * de GNOME 3.4 desktopomgeving

      * KDE Plasma-werkruimtes en KDE-toepassingen 4.8.4

      * de Xfce 4.8 desktopomgeving

      * X.org 7.7

      * LibreOffice 3.5.4 (vervangt OpenOffice)

      * Xen Hypervisor 4.1.4

      * Apache 2.2.22

      * Tomcat 6.0.35 en 7.0.28

      * PHP 5.4

      * MySQL 5.5.30

      * PostgreSQL 9.1

      * Samba 3.6.6

      * GCC 4.7 op pc's (4.6 elders)

      * Perl 5.14

      * Python 2.7

      * 12.800 nieuwe pakketten, voor meer dan 37.400 binaire
        pakketten gebouwd uit bijna 17.500 bronpakketten.

    For more information on the new features introduced in this
    release, see the What's new in Debian 7.0 chapter of Wheezy
    Release Notes.

    De veertiende DebConf Debconf13 werd gehouden in Vaumarcus,
    Zwitserland, van 11 tot en met 18 augustus 2013, voorafgegaan
    door DebCamp van 6 tot en met 10 augustus en een Debian Day op 11
    augustus.

    De vijftiende DebConf Debconf14, werd gehouden in Portland,
    Verenigde Staten, van 23 tot en met 31 augustus 2014. Met 301
    deelnemers was het de grootste Debconf op het westelijk halfrond
    tot nu toe.

4.10. De 8.x-releases

    Debian 8.0 (Jessie) werd uitgebracht op 25 april 2015.

    Een belangrijke verandering in deze release was de vervanging van
    het init-systeem: systemd verving sysvinit. Dit nieuwe
    init-systeem bood vele verbeteringen en snellere opstarttijden.
    De introductie ervan leidde echter tot veel discussie in de
    verschillende mailinglijsten en zelfs tot een algemene resolutie
    met de titel init-systeemkoppeling. Voor deze resolutie bracht
    bijna de helft van de ontwikkelaars zijn stem uit^[2].

    Andere nieuwe functies en bijgewerkte softwarepakketten waren
    onder meer:

      * Apache 2.4.10

      * Asterisk 11.13.1

      * GIMP 2.8.14

      * een bijgewerkte versie van de GNOME-desktopomgeving 3.14

      * GNU Compiler Collection 4.9.2

      * Icedove 31.6.0 (een merkloze versie van Mozilla Thunderbird)

      * Iceweasel 31.6.0esr (een merkloze versie van Mozilla Firefox)

      * KDE Plasma-werkruimtes en KDE-toepassingen 4.11.13

      * LibreOffice 4.3.3

      * Linux 3.16.7-ctk9

      * MariaDB 10.0.16 en MySQL 5.5.42
   
      * Nagios 3.5.1

      * OpenJDK 7u75

      * Perl 5.20.2

      * PHP 5.6.7

      * PostgreSQL 9.4.1

      * Python 2.7.9 en 3.4.2

      * Samba 4.1.17

      * Tomcat 7.0.56 en 8.0.14

      * Xen Hypervisor 4.4.1

      * de Xfce 4.10 desktopomgeving

      * meer dan 43.000 andere kant-en-klare softwarepakketten,
        gebouwd uit bijna 20.100 bronpakketten.

    For more information on the new features introduced in this
    release, see the What's new in Debian 8.0 chapter of Jessie
    Release Notes.

    De zestiende DebConf Debconf15, met DebCamp en het Open Weekend,
    vond plaats in Heidelberg, Duitsland, van 9 tot en met 22
    augustus 2015.

    De zeventiende DebConf Debconf16 vond plaats in Kaapstad,
    Zuid-Afrika, van 23 juni tot en met 9 juli 2016 (voorafgegaan
    door DebCamp en DebianDay). Het was de eerste DebConf in Afrika.

4.11. De 9.x-releases

    Debian 9.0 (Stretch) werd uitgebracht op 17 juni 2017.

    Nieuwe functies en bijgewerkte softwarepakketten waren onder
    meer:

      * Apache 2.4.23

      * Bind 9.10

      * Calligra 2.9

      * Emacs 25.1

      * Firefox 50.0

      * GNOME desktopomgeving 3.22

      * GNU Compiler Collection 6.3

      * GnuPG 2.1

      * KDE Plasma-werkruimtes en KDE-toepassingen 5.8

      * LibreOffice 5.2.7

      * Linux 4.9

      * MariaDB 10.1

      * OpenJDK 8

      * OpenSSH 7.4p1

      * Perl 5.24

      * PHP 7.0

      * Postfix 3.1

      * PostgreSQL 9.6

      * Python 3.5

      * Samba 4.5.8

      * Xen Hypervisor 4.8.1

      * de Xfce 4.12 desktopomgeving

      * meer dan 51.000 andere kant-en-klare softwarepakketten,
        gebouwd uit bijna 25.000 bronpakketten.

    For more information on the new features introduced in this
    release, see the What's new in Debian 9.0 chapter of Stretch
    Release Notes.

    De achttiende DebConf Debconf17 vond plaats in Montreal, Canada,
    van 31 juli tot en met 12 augustus 2017, voorafgegaan door het
    DebCamp en de DebianDay.

    De negentiende DebConf Debconf18 - de eerste DebConf in Azië -
    werd van 21 juli tot en met 5 augustus 2018 gehouden in Hsinchu,
    Taiwan, traditioneel voorafgegaan door het DebCamp en een Open
    Dag voor het publiek.

4.12. De 10.x-releases

    Debian 10.0 (Buster) werd uitgebracht op 6 juli 2019.

    Nieuwe functies en bijgewerkte softwarepakketten waren onder
    meer:

      * Apache 2.4.38

      * Bind 9.11

      * Calligra 3.1

      * Emacs 26.1

      * Firefox 60.7

      * GNOME desktopomgeving 3.30

      * GNU Compiler Collection 8.3

      * GnuPG 2.2

      * KDE Plasma-werkruimtes en KDE-toepassingen 5.14

      * LibreOffice 6.1

      * Linux 4.19

      * MariaDB 10.3

      * OpenJDK 11

      * OpenSSH 7.9p1

      * Perl 5.28

      * PHP 7.3

      * Postfix 3.3.2

      * PostgreSQL 11

      * Python 3.7.3

      * Rustc 1.34

      * Samba 4.9

      * de Xfce 4.12 desktopomgeving

      * meer dan 57.700 andere kant-en-klare softwarepakketten,
        gebouwd uit bijna 25.000 bronpakketten.

    For more information on the new features introduced in this
    release, see the What's new in Debian 10.0 chapter of Buster
    Release Notes.

    Direct na de release van Buster vond van 14 tot en met 28 juli
    2019 in Curitiba, Brazilië, de twintigste DebConf Debconf19
    plaats, samen met DebCamp en een Open Dag.

    De eenentwintigste DebConf Debconf20 werd vanwege COVID-19 online
    gehouden van 23 tot en met 29 augustus 2020.

4.13. De 11.x-releases

    Debian 11.0 (Bullseye) werd uitgebracht op 14 augustus 2021.

    Nieuwe functies en bijgewerkte softwarepakketten waren onder
    meer:

      * Apache 2.4.48

      * Bind 9.16

      * Calligra 3.2

      * Emacs 27.1

      * Firefox 78

      * GNOME desktopomgeving 3.38

      * GNU Compiler Collection 10.2

      * GnuPG 2.2.27

      * KDE Plasma-werkruimtes en KDE-toepassingen 5.20

      * LibreOffice 7.0

      * Linux 5.10

      * MariaDB 10.5

      * OpenJDK 11

      * OpenSSH 8.4p1

      * Perl 5.32

      * PHP 7.4

      * Postfix 3.5

      * PostgreSQL 13

      * Python 3.9.1

      * Rustc 1.48

      * Samba 4.13

      * de Xfce 4.16 desktopomgeving

      * meer dan 59.500 andere kant-en-klare softwarepakketten,
        gebouwd uit meer dan 25.000 bronpakketten.

    For more information on the new features introduced in this
    release, see the What's new in Debian 11.0 chapter of Bullseye
    Release Notes.

    Direct na de release van Bullseye werd de tweeëntwintigste 
    DebConf Debconf21 online gehouden - vanwege COVID-19 - van 24 tot
    en met 28 augustus 2021. Een (online) DebCamp ging eraan vooraf
    van 15 tot en met 23 augustus 2021.

    DebConf22, de 23e jaarlijkse Debian-conferentie, vond plaats in
    Prizren, Kosovo van 17 tot en met 24 juli 2022. We ontvingen 260
    deelnemers uit 38 verschillende landen die deelnamen aan 91
    evenementen, lezingen, discussiesessies, Birds of a Feather (BoF)
    -bijeenkomsten, workshops en andere activiteiten.

    DebConf23 vond plaats in Kochi, India van 10 tot en met 17
    september 2023. Meer dan 474 deelnemers uit 35 landen van over de
    hele wereld kwamen bijeen voor in totaal 89 evenementen,
    bestaande uit lezingen, discussies, Birds of a Feather (BoF)
    -bijeenkomsten, workshops en andere activiteiten.


---------------------------------------------------------------------

    ^[2] Bij de verkiezingen voor de projectleider van Debian van de
    voorafgaande vier jaar lag het aantal kiezers doorgaans rond de
    40% van het aantal Debian-ontwikkelaars

Hoofdstuk 5. Enkele belangrijke gebeurtenissen

5.1. Oktober 2000: Implementatie van pakketpools

    James Troup reported that he has been working on re-implementing
    the archive maintenance tools and switching to package pools.
    From this date, files are stored in a directory named after the
    corresponding source package inside of the pools directory. The
    distribution directories will only contain Packages files that
    contain references to the pool. This simplifies overlapping
    distributions such as testing and unstable. The archive is also
    database-driven using PostgreSQL which also speeds up lookups.

    This concept of managing Debian's archives sort of like a package
    cache was first introduced by Bdale Garbee in this email to the
    debian-devel list in May of 1998.

5.2. November 2002: Brand verwoeste Debian-server

    Op 20 november 2002, rond 8:00 uur CET, brak er brand uit in het
    Network Operations Center (NOC) van de Universiteit Twente. Het
    gebouw brandde volledig af. De brandweer had de hoop opgegeven om
    de serverruimte te beschermen. Het NOC hostte onder andere
    satie.debian.org, met zowel het beveiligingsarchief als het
    archief non-US evenals de databases new-maintainer (nm) en
    quality assurance (qa). Debian heeft deze services opnieuw
    opgebouwd op de host klecker, die onlangs van de VS naar
    Nederland is verhuisd.

5.3. November 2003: Verschillende Debian-servers gehackt

    Vanaf 17:00 UTC op 19 november 2003 werd ingebroken in vier van
    de belangrijkste webservers van het project, deze voor het
    bugvolgsysteem, voor mailinglijsten, voor beveiliging en voor
    webopzoekingen. De diensten zijn offline gehaald voor inspectie
    en gelukkig kon worden bevestigd dat het pakketarchief niet was
    getroffen door deze inbraak. Op 25 november waren alle diensten
    hersteld en weer online.

Hoofdstuk 6. Herinneringen aan mensen die we verloren zijn

6.1. Juli 2000: overlijden van Joel Klecker

    Op 11 juli 2000 overleed Joel Klecker, ook bekend als Espy, op
    21-jarige leeftijd. Niemand die 'Espy' zag in #mklinux, de
    Debian-lijsten of -kanalen wist dat achter deze bijnaam een jonge
    man schuilging die leed aan een vorm van Duchenne spierdystrofie.
    De meeste mensen kenden hem alleen als 'de Debian man van glibc
    en powerpc' en hadden geen idee van de beproevingen die Joel
    doorstond. Hoewel fysiek beperkt, deelde hij zijn grote geest met
    anderen.

    Joel Klecker (ook bekend als Espy) zal gemist worden.

6.2. Maart 2001: overlijden van Christopher Rutter

    Op 1 maart 2001 kwam Christopher Matthew Rutter (ook bekend als
    cmr) om het leven nadat hij op 19-jarige leeftijd werd aangereden
    door een auto. Christopher was een jong en bekend lid van het
    Debian-project dat meewerkte aan de overzetting naar de
    ARM-architectuur. De site buildd.debian.org is aan zijn
    nagedachtenis gewijd.

    Chris Rutter zal gemist worden.

6.3. Maart 2001: overlijden van Fabrizio Polacco

    Op 28 maart 2001 overleed Fabrizio Polacco na een lange ziekte.
    Het Debian Project eert zijn goede werk en sterke toewijding aan
    Debian en Vrije Software. De bijdragen van Fabrizio zullen niet
    worden vergeten, en andere ontwikkelaars zullen naar voren treden
    om zijn werk voort te zetten.

    Fabrizio Polacco zal gemist worden.

6.4. Juli 2002: overlijden van Martin Butterweck

    Op 21 juli 2002 overleed Martin Butterweck (ook bekend als
    blendi) aan de gevolgen van leukemie. Martin was een jong lid van
    het Debian-project dat zich onlangs bij het project had
    aangesloten.

    Martin Butterweck zal gemist worden.

6.5. Mei 2004: overlijden van Manuel Estrada Sainz en Andrés García
Solier

    Op 9 mei kwamen Manuel Estrada Sainz (ranty) en Andrés García
    Solier (ErConde) om het leven bij een tragisch auto-ongeluk
    terwijl ze terugkeerden van de Vrije Softwareconferentie die in
    Valencia, Spanje werd gehouden.

    Manuel Estrada Sainz en Andrés García Solier zullen gemist
    worden.

6.6. Juli 2005: overlijden van Jens Schmalzing

    Op 30 juli is Jens Schmalzing (jensen) overleden bij een tragisch
    ongeval op zijn werkplek in München, Duitsland. Hij was betrokken
    bij Debian als beheerder van verschillende pakketten, hij
    ondersteunde de overzetting naar PowerPC, was lid van het
    kernelteam en speelde een cruciale rol bij het opwaarderen van
    het PowerPC kernelpakket naar versie 2.6. Hij onderhield ook de
    emulator Mac-on-Linux en de bijbehorende kernelmodules, werkte
    mee aan het installatiesysteem en was betrokken bij lokale
    activiteiten in München.

    Jens Schmalzing zal gemist worden.

6.7. December 2008: overlijden van Thiemo Seufer

    On December 26th Thiemo Seufer (ths) died in a car accident. He
    was the lead maintainer of the MIPS and MIPSEL port and he had
    also contributed at length in the debian-installer long before he
    became a Debian developer in 2004. As a member of the QEMU team
    he wrote most of the MIPS emulation layer.

    Thiemo Seufer zal gemist worden.

6.8. Juli 2009: overlijden van Steve Greenland

    Op 18 juli is Steve Greenland (stevegr) overleden aan kanker. Hij
    was de beheerder van veel kernpakketten (zoals cron) sinds hij in
    1999 bij Debian kwam.

    Steve Greenland zal gemist worden.

6.9. Augustus 2010: overlijden van Frans Pop

    Frans Pop (fjp) is op 20 augustus overleden. Frans was betrokken
    bij Debian als beheerder van verschillende pakketten, hij steunde
    de overzetting naar S/390 en was een van de meest betrokken leden
    van het Debian Installer-team. Hij was een Debian-listmaster,
    redacteur en release manager van de Installatiehandleiding en de
    Notities bij release, evenals een Nederlandse vertaler.

    Frans Pop zal gemist worden.

6.10. April 2011: overlijden van Adrian von Bidder

    Adrian von Bidder (cmot) overleed op 17 april. Adrian was een van
    de oprichters en secretaris van debian.ch en was de drijvende
    kracht achter vele ideeën die Debian Zwitserland hebben gemaakt
    tot wat het vandaag de dag is. Adrian was ook actief in het
    onderhouden van software in het Debian-pakketarchief en
    vertegenwoordigde het project bij talloze evenementen.

    Adrian von Bidder zal gemist worden.

6.11. Mei 2013: overlijden van Ray Dassen

    Ray Dassen (jdassen) overleed op 18 mei. Ray was maar liefst 19
    jaar Debian-ontwikkelaar. Hij sloot zich in 1994 aan bij het
    project en bleef tot aan zijn overlijden een actieve bijdrage
    leveren. Ray was een van de oprichters van het Debian GNOME-team.
    Zijn vriendelijkheid en bereidheid om te helpen bevorderden een
    geest van samenwerking binnen het GNOME-team. Hij bleef betrokken
    bij Debian als beheerder van diverse pakketten, met name het
    rekenbladprogramma Gnumeric.

    Ray Dassen zal gemist worden.

6.12. Juni 2013: overlijden van Paul Cupis

    Paul Cupis overleed op 17 juni 2013 op 32-jarige leeftijd. Hij
    kwam in 2003 bij Debian. Paul (cupis@debian.org) was actief
    betrokken bij het onderhoud van doctorj (het analyseren van
    Javadoc-commentaren) en andere pakketten in Debian.

    Paul Cupis zal gemist worden.

6.13. Juli 2014: overlijden van Peter Miller

    Peter Miller overleed op 27 juli. Peter was een relatieve
    nieuwkomer in het Debian-project, maar zijn bijdragen aan vrije
    en open source software gaan terug tot eind jaren 80. Peter
    leverde een belangrijke bijdrage aan GNU gettext en was tevens de
    belangrijkste bovenstroomse auteur en beheerder van andere
    projecten die deel uitmaken van Debian, waaronder, maar niet
    beperkt tot, srecord, aegis en cook. Peter was ook de auteur van
    het artikel Recursive Make Considered Harmful.

    Peter Miller zal gemist worden.

6.14. Februari 2015: overlijden van Clytie Siddall

    Clytie Siddall overleed in februari 2015. Clytie leverde
    jarenlang bijdragen aan Vietnamese vertalingen voor Debian en
    andere projecten. Binnen Debian werkte ze aan vertalingen voor
    het installatiesysteem, dpkg, apt en diverse documentatie. Ze
    leverde ook vertalingen binnen de GNOME-gemeenschap en vele
    andere projecten. Clytie was ook lid van de GNOME Foundation
    tussen 2005 en 2007.

    Clytie Siddall zal gemist worden.

6.15. December 2015: overlijden van Ian Murdock

    Ian Murdock, de oprichter van het Debian Project en zijn
    gemeenschap, overleed in december 2015. Ian kwam al vroeg in zijn
    leven in aanraking met computers; hij begon actief te
    programmeren op negenjarige leeftijd. Met het idee en de
    mogelijkheid om iets beters te maken, startte hij het Debian
    Project in augustus 1993. Destijds was het hele concept van een
    "distributie" van Linux nieuw. Geïnspireerd, zoals hij zei, door
    het feit dat Linus Torvalds zelf Linux vrij deelde, bracht hij
    Debian uit met de bedoeling dat deze distributie open zou worden
    gemaakt, in de geest van Linux en GNU. Ians droom leeft voort:
    Debian bestaat uit een sterke gemeenschap die ontwikkeling, groei
    en verwondering heeft bevorderd. Ze blijft ongelooflijk actief,
    met duizenden ontwikkelaars die talloze uren werken om de wereld
    een betrouwbaar en veilig besturingssysteem te bieden. Debian
    heeft de interesse, nieuwsgierigheid en passie gewekt van degenen
    die iets beter willen maken. Toen, nu en ver in de toekomst.

    De release van Debian 9 Stretch werd ter nagedachtenis aan hem
    opgedragen.

    Ian Murdock zal gemist worden.

6.16. September 2016: overlijden van Kristoffer H. Rose

    Kristoffer H. Rose overleed op 17 september 2016 na een lange
    strijd tegen myelofibrose. Kristoffer was een medewerker van
    Debian vanaf de allereerste dagen van het project, en de
    bovenstroomse auteur van verschillende pakketten, zoals het
    LaTeX-pakket Xy-pic en FlexML. Bij zijn terugkeer naar het
    project na enkele jaren afwezigheid, hadden velen van ons het
    genoegen Kristoffer te ontmoeten tijdens DebConf15 in Heidelberg.

    Kristoffer H. Rose zal gemist worden.

6.17. September 2018: overlijden van Innocent de Marchi

    Innocent was een wiskundeleraar en een ontwikkelaar van vrije
    software. Een van zijn passies waren tangrampuzzels, wat hem
    ertoe aanzette een tangramachtig spel te schrijven dat hij later
    verpakte en onderhield in Debian. Al snel breidden zijn bijdragen
    zich uit naar andere gebieden, en hij werkte ook als
    onvermoeibare vertaler naar het Catalaans. Innocent de Marchi zal
    gemist worden.

6.18. Maart 2019: overlijden van Lucy Wayland

    Lucy was een belangrijke medewerker binnen de Debian-gemeenschap
    in Cambridge (VK) en hielp al jaren bij de organisatie van de
    Cambridge Mini-DebConf. Ze was een fervent voorvechter van
    diversiteit en inclusie en was betrokken bij de oprichting van
    het Debian Diversiteitsteam, waar ze zich inzette voor het
    vergroten van de zichtbaarheid van ondervertegenwoordigde groepen
    en ondersteuning bood bij diversiteitsvraagstukken binnen de
    gemeenschap. We zullen Lucy Wayland missen.

6.19. Juni 2020: overlijden van Robert Lemmen

    In juni 2020 overleed Robert Lemmen na een ernstige ziekte.
    Robert nam sinds begin jaren 2000 regelmatig deel aan de
    Debian-ontmoetingen in Munchen en hielp er met lokale stands. Hij
    was sinds 2007 een ontwikkelaar van Debian. Hij leverde onder
    andere bijdragen aan het verpakken van modules voor Raku
    (destijds Perl6) en hielp andere medewerkers bij hun deelname aan
    het Raku-team. Hij zette zich ook in voor het opsporen van
    circulaire afhankelijkheden in Debian. We zullen Robert Lemmen
    missen.

6.20. Juni 2020: overlijden van Karl Ramm

    Karl Ramm overleed in juni 2020 aan complicaties als gevolg van
    uitgezaaide darmkanker. Hij was sinds 2001 Debian-ontwikkelaar en
    verpakte verschillende componenten van MIT's Project Athena. Hij
    was gepassioneerd door technologie en Debian en altijd
    geïnteresseerd om anderen te helpen hun passies te vinden en te
    behartigen. Karl Ramm zal gemist worden.

6.21. Januari 2021: overlijden van Adam Conrad

    Adam Conrad "de oneindige" ("infinity") (voorheen adconrad@d.o)
    is op 26 januari 2021 op 43-jarige leeftijd overleden. We zullen
    Adam Conrad missen.

6.22. April 2021: overlijden van Rogério Theodoro de Brito

    In april 2021 verloren we Rogério Theodoro de Brito door de
    COVID-19-pandemie. Rogério genoot van het coderen van kleine
    tools en was al meer dan 15 jaar een medewerker van Debian. Hij
    droeg onder andere bij aan het gebruik van Kurobox/
    Linkstation-apparaten in Debian en onderhield de tool youtube-dl.
    Hij was ook actief en "Debian-contactpersoon" bij verschillende
    bovenstroomse projecten. We zullen Rogério Theodoro de Brito
    missen.

6.23. September 2023: overlijden van Abraham Raji

    Op 13 september 2023 raakte Abraham Raji betrokken bij een
    dodelijk ongeval tijdens een kajaktocht.

    Abraham was een populaire en gerespecteerde ontwikkelaar van
    Debian en tevens een prominent voorstander van vrije software in
    zijn thuisstaat Kerala, India. Hij was een getalenteerd grafisch
    ontwerper en leidde de afgelopen jaren de werkzaamheden in
    verband met ontwerp en beeldvorming voor DebConf23 en diverse
    andere lokale evenementen. Abraham gaf zijn tijd belangeloos aan
    het begeleiden van nieuwe medewerkers aan het Debian-project en
    speelde een belangrijke rol bij het opzetten en onderhouden van
    de website van Debian India.

    Het Debian Project eert zijn goede werk en sterke toewijding aan
    Debian en Vrije Software. Abrahams bijdragen zullen niet worden
    vergeten en de hoge kwaliteit van zijn werk zal een
    inspiratiebron blijven voor anderen.

6.24. December 2023: overlijden van Gunnar Hjalmarsson

    Debian-ontwikkelaar Gunnar Hjalmarsson is in 2023 overleden.
    Gunnar was sinds 2010 een consistente en gewaardeerde medewerker
    van Ubuntu, met name op het gebied van internationalisering, en
    raakte op gelijkaardige wijze betrokken bij Debian. Hij was een
    actieve beheerder binnen de Debian teams GNOME en Input Method.

    Gunnar Hjalmarsson (06/10/1958 - 20/12/2023, Zweden) zal gemist
    worden.

6.25. Juli 2024: overlijden van Peter De Schrijver

    Peter "p2" De Schrijver, ontwikkelaar van Debian (sinds 2004) en
    codeur voor de Linux kernel, is in juli 2024 overleden. Velen van
    ons kenden Peter als een zeer behulpzaam en toegewijd persoon en
    we waardeerden zijn bijdragen aan ons project en de
    Linux-gemeenschap. Peter was een vaste en bekende verschijning op
    vele conferenties en bijeenkomsten over de hele wereld. Peter
    werd zeer gewaardeerd om zijn technische expertise in
    probleemoplossing en zijn bereidheid om die kennis te delen. Op
    de vraag "waar ben je mee bezig?" nam Peter vaak de tijd om iets
    wat je extreem ingewikkeld vond op een begrijpelijke manier uit
    te leggen, of om je persoonlijk zijn hoge technische vaardigheden
    te laten zien, zoals het vertalen van gedisassembleerde binaire
    code naar C-broncode.

    Het werk, de idealen en de herinnering aan Peter laten een
    opmerkelijk nalatenschap achter en een verlies dat over de hele
    wereld wordt gevoeld, niet alleen in de vele gemeenschappen
    waarmee hij in contact stond, maar ook bij degenen die hij
    inspireerde en raakte.

    Peter De Schrijver (17-09-1970, Antwerpen - 12-07-2024, Finland)
    zal gemist worden.

6.26. November 2024: Jérémy Bobbio died

    Jérémy "lunar" Bobbio, 41 years old, died on November 8, 2024.
    Lunar was very active as a Debian Developer, worked on the Tor
    project, and was one of the founders of the Reproducible Builds
    movement. They are remembered as a creative, thoughtful, smart
    activist; who made a huge impact on very thriving Free Software
    projects. Jérémy Bobbio will be missed.

6.27. Januari 2025: overlijden van Steve Langasek

    Steve Langasek, 45 jaar oud, uit Portland, Oregon, is op 1
    januari 2025 overleden in het Oregon Health and Science
    University Hospital. Steve was een van de Release Managers
    tijdens de release van Debian 3.1 "sarge" in 2005, evenals
    tijdens de release van 4.0 "etch" in 2007. Steve Langasek
    (27-04-1979 - 01-01-2025, Portland) zal gemist worden.

Hoofdstuk 7. Wat brengt de toekomst?

    Het Debian-project blijft werken aan de distributie unstable
    (codenaam sid, naar het kwaadaardige en "instabiele" buurjongetje
    uit Toy Story 1 dat nooit uitgelaten zou mogen worden). Sid is de
    permanente naam voor de instabiele distributie en is altijd 'nog
    in ontwikkeling'. De meeste nieuwe of bijgewerkte pakketten
    worden naar deze distributie geüpload.

    De release testing is bedoeld als de volgende stabiele release en
    heeft momenteel (met ingang van juli 2024) de codenaam Trixie.

Bijlage A. Het Debian Manifest

    Geschreven door Ian A. Murdock, herzien op 06/01/94

A.1. Wat is Debian Linux?

    Debian Linux is een gloednieuwe soort Linux-distributie. In
    plaats van te worden ontwikkeld door één geïsoleerd individu of
    groep, zoals dit in het verleden het geval was bij andere
    Linux-distributies, wordt Debian open ontwikkeld in de geest van
    Linux en GNU. Het primaire doel van het Debian-project is om
    eindelijk een distributie te creëren die de naam Linux eer
    aandoet. Debian wordt zorgvuldig en gewetensvol samengesteld en
    zal met dezelfde zorg worden onderhouden en ondersteund.

    Het is ook een poging om een niet-commerciële distributie te
    creëren die effectief kan concurreren op de commerciële markt. Ze
    zal uiteindelijk door de Free Software Foundation op cd worden
    verspreid, en de Debian Linux Association zal de distributie op
    diskette en tape aanbieden, samen met gedrukte handleidingen,
    technische ondersteuning en andere essentiële zaken voor de
    eindgebruiker. Al het bovenstaande zal beschikbaar zijn voor iets
    meer dan de kostprijs, en deze meerkost zal worden besteed aan de
    verdere ontwikkeling van vrije software voor alle gebruikers. Een
    dergelijke distributie is essentieel voor het succes van het
    Linux-besturingssysteem op de commerciële markt, en dit moet
    worden uitgevoerd door organisaties die in staat zijn om vrije
    software succesvol te bevorderen en te promoten zonder druk van
    winst of rendement.

A.2. Waarom wordt Debian gemaakt?

    Distributies zijn essentieel voor de toekomst van Linux. In wezen
    elimineren ze de noodzaak voor de gebruiker om een vrij groot
    aantal essentiële tools te vinden, te downloaden, te compileren,
    te installeren en te integreren om een werkend Linux-systeem
    samen te stellen. In plaats daarvan wordt de last om een systeem
    samen te stellen gelegd bij de maker van de distributie, wiens
    werk gedeeld kan worden met duizenden andere gebruikers. Bijna
    alle Linux-gebruikers zullen hun eerste kennismaking met het
    besturingssysteem hebben via een distributie, en de meeste
    gebruikers zullen uit gemak een distributie blijven gebruiken,
    zelfs nadat ze vertrouwd zijn geraakt met het besturingssysteem.
    Distributies spelen dus inderdaad een zeer belangrijke rol.

    Ondanks hun overduidelijke belang hebben distributies weinig
    aandacht getrokken van ontwikkelaars. Daar is een simpele reden
    voor: ze zijn noch eenvoudig noch aantrekkelijk om te bouwen en
    vereisen een grote, voortdurende inspanning van de maker om de
    distributie foutvrij en up-to-date te houden. Het is één ding om
    een ​​systeem vanaf nul op te bouwen; het is iets heel anders om
    ervoor te zorgen dat het systeem eenvoudig te installeren is voor
    anderen, installeerbaar en bruikbaar is onder een breed scala aan
    hardwareconfiguraties, software bevat die anderen nuttig vinden
    en dat wordt bijgewerkt wanneer de componenten zelf worden
    verbeterd.

    Veel distributies zijn ooit begonnen als redelijk goede systemen,
    maar na verloop van tijd wordt de aandacht voor het onderhouden
    van de distributie een secundaire zorg. Een voorbeeld hiervan is
    het Softlanding Linux System (beter bekend als SLS). Het is
    waarschijnlijk de meest foutgevoelige en slecht onderhouden
    Linux-distributie die er is; helaas is het waarschijnlijk ook de
    populairste. Het is zonder twijfel de distributie die de meeste
    aandacht trekt van de vele commerciële "distributeurs" van Linux
    die zijn opgedoken om te profiteren van de groeiende populariteit
    van het besturingssysteem.

    Dit is inderdaad een slechte combinatie, aangezien de meeste
    mensen die Linux van deze "distributeurs" verkrijgen, een met
    bugs besmette en slecht onderhouden Linux-distributie ontvangen.
    Alsof dat nog niet erg genoeg is, hebben deze "distributeurs" de
    verontrustende neiging om niet-functionele of extreem instabiele
    "functies" van hun product op een misleidende manier uit te
    dragen. Combineer dit met het feit dat de kopers natuurlijk
    verwachten dat het product voldoet aan wat het belooft te zijn,
    en het feit dat velen misschien geloven dat het een commercieel
    besturingssysteem betreft (er is ook een tendens om niet te
    vermelden dat Linux vrij is en ook niet dat het wordt
    gedistribueerd onder de GNU General Public License). Bovendien
    verdienen deze "distributeurs" met hun inspanningen genoeg geld
    om grotere advertenties in meer tijdschriften te rechtvaardigen;
    het is het klassieke voorbeeld van onacceptabel gedrag dat wordt
    beloond door diegenen die gewoon niet beter weten. Het is
    duidelijk dat er iets moet gebeuren om de situatie te verhelpen.

A.3. Hoe gaat Debian proberen een einde te maken aan deze problemen?

    Het ontwerpproces van Debian is open om ervoor te zorgen dat het
    systeem van de hoogste kwaliteit is en dat het aansluit bij de
    behoeften van de gebruikersgemeenschap. Door anderen met een
    breed scala aan vaardigheden en achtergronden te betrekken, kan
    Debian op een modulaire manier worden ontwikkeld. De componenten
    zijn van hoge kwaliteit omdat degenen met expertise op een
    bepaald gebied de mogelijkheid krijgen om de individuele
    componenten van Debian die dat gebied betreffen te construeren of
    te onderhouden. Het betrekken van anderen zorgt er ook voor dat
    waardevolle suggesties voor verbetering tijdens de ontwikkeling
    van de distributie kunnen worden opgenomen; zo wordt een
    distributie gecreëerd op basis van de behoeften en wensen van de
    gebruikers in plaats van de behoeften en wensen van de bouwer.
    Het is voor één individu of een kleine groep zeer moeilijk om
    deze behoeften en wensen vooraf te anticiperen zonder directe
    input van anderen.

    Debian Linux zal ook op fysieke media worden verspreid door de
    Free Software Foundation en de Debian Linux Association. Hierdoor
    kan Debian geleverd worden aan gebruikers zonder toegang tot
    internet of FTP en bovendien maakt dit producten en diensten
    zoals gedrukte handleidingen en technische ondersteuning
    beschikbaar voor alle gebruikers van het systeem. Op deze manier
    kan Debian door veel meer individuen en organisaties worden
    gebruikt dan anders mogelijk is, ligt de focus op het leveren van
    een eersteklas product en niet op winst of rendement, en kan de
    marge van de geleverde producten en diensten worden gebruikt om
    de software zelf te verbeteren voor alle gebruikers, ongeacht of
    ze ervoor hebben betaald of niet.

    De Free Software Foundation speelt een uiterst belangrijke rol in
    de toekomst van Debian. Alleen al door het feit dat ze het gaan
    distribueren, wordt de boodschap de wereld ingestuurd dat Linux
    geen commercieel product is en dat ook nooit zou moeten zijn. Dit
    betekent echter niet dat Linux nooit commercieel zal kunnen
    concurreren. Degenen onder u die het daar niet mee eens zijn,
    daag ik uit om het succes van GNU Emacs en GCC te rechtvaardigen.
    Deze software is geen commerciële software, maar heeft desondanks
    een behoorlijke impact gehad op de commerciële markt.

    Het is tijd om ons te concentreren op de toekomst van Linux in
    plaats van op het destructieve doel om jezelf te verrijken ten
    koste van de hele Linux-gemeenschap en haar toekomst. De
    ontwikkeling en distributie van Debian is misschien niet de
    oplossing voor de problemen die ik in het Manifest heb geschetst,
    maar ik hoop dat het in ieder geval voldoende aandacht voor deze
    problemen zal genereren om ze op te lossen.

